ارزیابی ریسک های محیط زیستی و سلامت عناصر بالقوه سمی در خاک سطحی شهر همدان

زمینه و هدف: ارزیابی پیامدهای محیط زیستی و بهداشتی مرتبط با عناصر بالقوه سمی در حفظ کیفیت بوم سامانه شهری، سلامت عمومی و ارتقای توسعه پایدار شهری نقش کلیدی دارد. لذا، این پژوهش با هدف ارزیابی ریسک های محیط زیستی و سلامت عناصر آرسنیک، سرب، کادمیم و نیکل در خاک سطحی شهر همدان در سال ۱۴۰۱ انجام شد. روش بررسی: در مجموع ۱۳۵ نمونه خاک سطحی از عمق  cm۰-۲۰ از کاربری های مسکونی، تجاری و صنعتی برداشت و محتوی عناصر در آن ها با استفاده از ICP-OES خوانده شد. مقادیر شاخص های آلودگی و یکپارچه آلودگی نمرو برای تعیین سطح آلودگی محاسبه شدند. همچنین، از مدل ارزیابی ریسک سلامت برای ارزیابی ریسک های غیرسرطانزا و سرطانزا استفاده شد. یافته ها: بیشینه میانگین محتوی عناصر آرسنیک، کادمیم و نیکل به ترتیب با ۶/۹۱، ۰/۳۰۶ و mg/kg ۲۳/۹ مربوط به کاربری صنعتی و برای عنصر سرب با mg/kg ۳۱/۲ مربوط به نمونه های کاربری تجاری بود. مقادیر شاخص آلودگی نشان داد که سطح آلودگی همه عناصر در محدوده "کم" تا "زیاد" بوده است. از طرفی، میانگین مقادیر شاخص نمرو برابر با ۲/۶۲، شرایط آلودگی "متوسط" خاک را نمایندگی می کند. به علاوه، مقادیر میانگین شاخص های مخاطره سلامت و ریسک سرطان زایی کل عناصر برای هر دو گروه سنی کودک و بزرگسال به ترتیب نشان دهنده عدم بروز ریسک غیرسرطان زایی قابل توجه و سطوح ریسک سرطان زایی متوسط بودند. نتیجه گیری: از آنجا که مشخص شد فعالیت های صنعتی و ترافیک نقش مهمی در آلودگی خاک شهر همدان دارند؛ لذا، پایش دوره ای خاک، کاهش انتشار عناصر از منابع صنعتی و بهبود سیاست های مدیریت حمل و نقل به منظور حفظ سلامت زیست بوم شهری و شهروندان توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

Urban surface soil ، Potentially toxic elements ، Pollution index ، Risk assessment ، خاک سطحی شهری ، عناصر بالقوه سمی ، شاخص آلودگی ، ارزیابی ریسک