واکاوی تاثیر زنجیره تامین پایدار، مشتری‎ محور و سرمایه اجتماعی بر عملکرد مالی با نقش میانجی نوآوری سبز درشرکت های نوپا و فعال در بخش کشاورزی

چکیده مبسوط مقدمه و هدف: با توجه به اهمیتی که زنجیره تامین کشاورزی در رونق تولید و فرآوری محصولات دارد، این بخش در اقتصاد کشور نقش واقعی خود را ایفا نکرده است. همچنین، بخش کشاورزی یکی از منابع اصلی اشتغال و تامین درآمد به‎ شمار می رود و پایداری آن سبب پایداری اقتصاد روستایی و زیست­ محیطی درون سیستم های کشاورزی و جوامع روستایی می شود و یکی از عوامل موثر بر این امر، سرمایه اجتماعی و زنجیره تامین مرتبط با آن است زیرا دستیابی به توسعه پایدار بدون افزایش مشارکت، اعتماد و انسجام امکان پذیر نیست. لذا با توجه به اهمیت این موضوعات، هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر استراتژی زنجیره تامین پایدار، مشتری محور و سرمایه اجتماعی مشتریان و تامین کنندگان بر عملکرد مالی شرکت های نوپا و فعال در بخش کشاورزی و صنایع تبدیلی است. روش تحقیق: پژوهش حاضر بر اساس هدف کاربردی و از نظر شیوه اجرا از نوع پژوهش های توصیفی-پیمایشی می باشد. جامعه آماری مورد بررسی مطابق آمار وزارت جهاد کشاورزی و انجمن صنفی استارت آپ های بخش کشاورزی، شامل ۲۰۰ شرکت نوپا و فعال در بخش کشاورزی است که با توجه به جدول کرجسی-مورگان، تعداد ۱۲۷ شرکت به ‎عنوان نمونه انتخاب شدند. پرسش نامه ‎ها از طریق شبکه های اجتماعی و رایانامه به‎ صورت برخط به ‎روش نمونه گیری تصادفی ساده در سال۱۴۰۳ توزیع شدند و مبنای پژوهش حاضر قرار گرفتند. ابزار اندازه گیری شامل چهار پرسش‎نامه: سرمایه اجتماعی مرتبه دوم، زنجیره تامین پایدار و مشتری محور، نوآوری سبز و عملکرد مالی است که همگی از نظر روایی و پایایی مورد بازآزمایی و تایید قرار گرفتند. برای تجزیه و تحلیل داده ها و فرضیات پژوهش از نرم افزار SPSS۲۶ و SmartPLS۴ استفاده گردید. یافته‎ ها: داده های تحلیل ‎شده پژوهش نشان دادند که استراتژی زنجیره تامین پایدار و مشتری محور بر نوآوری سبز و عملکرد مالی شرکت تاثیر مثبت و معنی داری دارد. همچنین، ارتباط میان زنجیره تامین پایدار و مشتری محور با عملکرد مالی از طریق اثرگذاری متغیر میانجی نوآوری سبز تایید شد، اما تاثیر سرمایه اجتماعی تامین کنندگان بر نوآوری سبز تایید و بر عملکرد مالی تایید نشد. علاوه بر این، نوآوری سبز بر عملکرد مالی تاثیر مثبت و معنی داری داشت. نهایتا، تاثیر مستقیم سرمایه اجتماعی مشتریان بر عملکرد مالی و تاثیر غیر مستقیم آن با نقش میانجی نوآوری سبز، معنی دار نبود و مورد تایید قرار نگرفت. نتیجه‎ گیری: یافته های تحقیق نشان می دهند که اتخاذ استراتژی مناسب زنجیره تامین با رویکرد پایداری و مشتری محوری نقش کلیدی و حیاتی را در ارتقای وضعیت مالی شرکت های نوپا و فعال بخش کشاورزی دارد. همچنین یافته ها بیان می‎ کنند که سرمایه اجتماعی مرتبه دوم که منجر به ارتباط قوی تر شرکت های نوپا با مشتریان و تامین کنندگان می شود می تواند عملکرد مالی شرکت را ارتقا دهد. لذا، با بررسی یافته های تحقیق حاضر و همچنین تحقیقات گذشته می توان نتیجه گرفت که با توجه به شرایط پویا و پیچیده محیطی، شرکت های نوپا برای تداوم فعالیت نیازمند به کارگیری استراتژی های موثر و مناسبی در زمینه توسعه و بهبود مدیریت زنجیره تامین خود هستند و در این راستا می توانند به استراتژی پایداری و مشتری محوری تاکید و تکیه نمایند. از سوی دیگر، با افزایش روزافزون اهمیت مسائل زیست محیطی و گسترش تعداد شرکت ها، افزایش گزینه ها برای مشتریان و چالش هایی در فرآیند فروش و عرضه محصولات و همچنین بهبود عملکرد مالی شرکت ها مشاهده می‎شود. برای این که شرکت ها بتوانند در این شرایط به فعالیت و رشد خود ادامه دهند، لازم است استراتژی های خاصی را برای مقابله با چالش های محیطی اتخاذ کنند. متغیرهایی که می توانند شرکت ها را در راستای بهبود عملکرد مالی و دستیابی به این اهداف یاری کنند، متغیرهای زنجیره تامین و سرمایه اجتماعی هستند. شرکت های فعال در بخش کشاورزی نقش حیاتی در حفظ محیط زیست و توسعه پایدار ایفا می کنند و توجه به این بخش می تواند به بهبود وضعیت محیط زیست جامعه و کیفیت زندگی مردم نیز کمک کند. همچنین، استفاده از زنجیره تامین پایدار و برآورده سازی نیازهای متنوع مشتریان به منظور حفظ سهم بازار همراه با توسعه سرمایه اجتماعی می تواند به بهینه سازی حل مشکلات مالی و عملیاتی شرکت ها بینجامد. از این‎رو، متغیر سرمایه اجتماعی مرتبه دوم، که شامل شبکه های گسترده تری از سرمایه اجتماعی نوع اول است، می تواند دسترسی به منابع و اطلاعات لازم برای مقابله با چالش های محیطی را از طریق این شبکه ها فراهم کند که در مطالعات قبلی مورد توجه پژوهشگران نبوده است. علاوه بر این، یافته های تحقیق نشان می دهند که نوآوری سبز به‎ عنوان یک ابزار حیاتی برای زنجیره تامین در حوزه پایداری شناخته شده است و نقش متغیر میانجی در روابط بین زنجیره تامین و سرمایه اجتماعی با عملکرد مالی شرکت های نوپا را بر عهده دارد.

کلیدواژه ها:

Agricultural Sector ، Customers ، Green Product ، Start-up Company ، Suppliers ، محصول سبز ، مشتریان ، شرکت نوپا ، تامین کنندگان ، بخش کشاورزی