بسط استعاری در ایهام تناسب به عنوان سبک غالب حافظ (تحلیلی در معنی شناسی واژگانی با رویکرد شناختی)

این پژوهش بسط استعاری در ایهام تناسب را به عنوان سبک غالب حافظ با رویکرد شناختی در معنی شناسی واژگانی بررسی کرده است. حافظ با بهره گیری از این شیوه، واژه های عینی را در مفاهیم انتزاعی و چندلایه به کار گرفته و امکان خوانشی چندگانه را در شعر خود فراهم آورده است. این پژوهش با رویکرد تحلیل متن و بهره گیری از دیوان حافظ به عنوان پیکره مطالعاتی، فرایند دگرگونی معنایی واژگان را مورد بررسی قرار داده است. چارچوب نظری تحقیق بر پایه معنی شناسی واژگانی بوده و از مفاهیم زبان شناسی شناختی برای تحلیل انتقال مفهومی و شکل گیری معانی استعاری استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که حافظ با ارجاع به لایه های کهن معنایی واژگان و تغییرات تاریخی آن ها خواننده را به ادراک استعاری و دریافت چندلایه ای از مفاهیم هدایت می کند. این لایه های معنایی که هماهنگ با رندی حافظ است، نقش مهمی در تصویرسازی، پیوند عینیت و انتزاع و ایجاد پیوستگی فرهنگی دارند. همچنین در برخی موارد، مرز میان بسط استعاری و دستوری شدگی مشاهده شده است. نتایج نشان می دهد که بسط استعاری در ایهام تناسب موجب عمق معنایی، تنوع تفسیری و پیوند قوی تر میان لایه های زبانی و مفهومی در شعر حافظ شده است. سی واژه در این پژوهش بررسی شده است؛ ازجمله می توان به واژه های «سبب، عقل، واقف، مشرب، تعلل، تجمل، شرح و جبر» اشاره کرد که در ساخت ایهام تناسب و لایه های معنایی نقش برجسته ای دارند. ناآگاهی از معانی کهن واژگان سبب برداشت های ناقص یا نادرست از ابیات می شود. ازاین رو این پژوهش ظرافت های معنایی و بلاغی تازه ای را آشکار کرده که درک دقیق تری از شعر حافظ را برای خوانندگان و شارحان فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

حافظ ، شعرشناسی شناختی ، معنی شناسی واژگانی ، بسط استعاری ، ایهام تناسب