بررسی موسیقی بیرونی و ویژگی های آن در اشعار ژاله اصفهانی

یکی از عناصر مهم و سازنده شعر، موسیقی است که همواره پیوندی استوار و ناگسستنی با آن داشته است. نخستین و بارزترین جلوه موسیقی در شعر، موسیقی بیرونی یا همان وزن عروضی است. ژاله اصفهانی ازجمله شاعران کمترشناخته شده معاصر است که موسیقی بیرونی در شعر او اعم از سنتی و نیمایی، از اهمیت و ویژگی های ممتازی برخودار است. با مطالعه مجموعه کامل اشعار ژاله می توان دریافت که او در اشعار سنتی خود در مجموع ۲۳ وزن منشعب از ۹ بحر عروضی رمل، هزج، رجز، متقارب، مضارع، مجتث، منسرح، خفیف و سریع را به کار گرفته و در اشعار نیمایی نیز با افزودن بحر متدارک به بحر های پیشین از ۱۰ بحر عروضی استفاده کرده است. در اشعار سنتی، بحرهای مضارع و مجتث و در اشعار نیمایی بحرهای مجتث و هزج بیشترین کاربرد را دارند. هماهنگی میان وزن و محتوا در اشعار ژاله رعایت شده و او بیشتر از اوزان ملایم و روان یا به اصطلاح جویباری بهره برده است. در بسیاری از اشعار نیمایی شاعر، یکسانی طول مصرع ها و تساوی در تعداد ارکان عروضی دیده می شود؛ همچنین تعداد ارکان در مصرع معمولا از مرز چهار رکن فراتر نرفته و تعداد مصرع های تک­رکنی نیز بسیار اندک است. در وزن های متفق­الارکان در شعر نیمایی، ژاله با بهره گیری مناسب از امکانات سه گانه ، جهت پایان بندی مصرع ها، مانع از تبدیل شدن شعر به بحر طویل شده است. سطربندی درست و چینش قاعده مند مصرع ها در اشعار ژاله گاهی رعایت نشده که همین امر موجب خروج از هنجار وزنی در بخش های جدا­شده از یک مصرع گردیده است. از شعرهای دو وزنی که برخی از مصرع ها و ابیات آن در یک وزن و برخی دیگر در وزن دیگر هستند نیز دو نمونه در اشعار ژاله وجود دارد.

کلیدواژه ها:

اصفهانی ، موسیقی بیرونی ، وزن ، شعر سنتی ، شعر نیمایی