نگرش نقادانه به ملاک های موجه ساز حق بر ناحق با تاکید بر مبانی تحلیلی فلسفه حق

امروزه «حق بر خطا / حق بر ناحق بودن» یکی از دستاوردهای حقوق بشر مدرن محسوب می شود. برای موجه سازی آن به عنوان یک «حق»، سعی شده است که از مبانی تحلیلی «حق» در فلسفه حق، استمداد شود و در جهت پایه گذاری آن، از مبانی دو مکتب منفعت گرایی و اراده گرایی بهره گیری شده است. این پژوهش با رویکردی انتقادی- تحلیلی درصدد پاسخ گویی به این پرسش است که آیا در حقوق بشر معاصر، فرایندهای موجه ساز حقوقی، ظرفیت توجیه «حق بر ناحق بودن» را دارا هستند؟ در جریان پژوهش و با نگاه نقادانه، ابتدا مشخص می شود که دو مکتب فوق در تعریف مصداقی خود نه تنها از جامعیت برخوردار نیستند، بلکه با چالش های جدی در تحلیل مفهوم حق مواجه اند. ازاین رو بر اساس فرایندهای موجه ساز حقوقی معاصر، نمی توان این حق را توجیه محتوایی نمود. پس ازآن با بررسی آثار اندیشمندان غرب در موضوعات مرتبط با حق بر خطا مانند «جدایی اخلاق از حقوق»، «نقش دولت در فرهنگ سازی» و «نافرمانی مدنی»، اختلاف نظر عمیقی مشاهده می شود که نشان از نبود توجیهات کافی برای استقرار نظری این حق در منظومه ادبیات حقوق بشر دارد. بنابراین عدم وحدت اجمالی آرا در دکترین حقوقی نیز می تواند دلیل دیگری بر مواجه بودن حق فوق با چالش جدی نظری محسوب شود. این پژوهش تشریح می نماید دلایلی که براساس آن حق بر خطا توجیه حقوقی یافته است، از استحکام چندانی برخوردار نیستند و اگر قرار است حقی به این عنوان در دنیای حقوق بشری مقبول افتد، نیازمند دلایل دیگری برای توجیه حقوقی خود است.

کلیدواژه ها:

حق ، حق برخطا بودن ، حق بر ناحق ، حق بودن ، حق داشتن