تعارض ارزش های میان خانواده و مدرسه و پیامدهای آن بر تربیت اخلاقی دانش آموزان: یک مطالعه کیفی

تربیت اخلاقی دانش آموزان در دوره نوجوانی فرایندی حساس و چندبعدی است که تحت تاثیر نهادهای اصلی جامعه پذیری، به ویژه خانواده و مدرسه، شکل می گیرد. با این حال، ناهمخوانی پیام ها و انتظارات ارزشی این دو نهاد می تواند به تعارض ارزش ها منجر شود و فرایند درونی سازی معیارهای اخلاقی را با چالش مواجه سازد. پژوهش حاضر با هدف تبیین تجربه زیسته دانش آموزان از تعارض ارزش های میان خانواده و مدرسه و بررسی پیامدهای آن بر تربیت اخلاقی انجام شد. این پژوهش از نظر ماهیت کیفی و از نظر روش، مبتنی بر تحلیل مضمون بود. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با دانش آموزان دوره متوسطه دوم، والدین و معلمان یا مشاوران مدارس گردآوری شد و فرایند نمونه گیری به صورت هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت.تحلیل داده ها منجر به استخراج چهار مضمون اصلی شد: تجربه سردرگمی اخلاقی در مواجهه با پیام های متناقض، دوگانگی رفتاری و شکل گیری اخلاق موقعیتی، نقش تعامل خانواده و مدرسه در تشدید یا تعدیل تعارض ارزش ها، و راهبردهای مقابله ای دانش آموزان در مواجهه با این تعارض. یافته ها نشان داد که دانش آموزان در مواجهه با ناهمخوانی ارزش های خانواده و مدرسه، اغلب با دشواری در تشخیص معیار رفتار درست مواجه می شوند و برای کاهش تنش، رفتار خود را متناسب با موقعیت تغییر می دهند. همچنین کیفیت تعامل میان خانواده و مدرسه نقش تعیین کننده ای در شدت تجربه تعارض ارزشی دارد؛ به گونه ای که ارتباط موثر و گفت وگوی تربیتی منظم می تواند پیامدهای منفی این تعارض را کاهش دهد.نتایج پژوهش بیانگر آن است که تعارض ارزش های میان خانواده و مدرسه، در صورت بی توجهی، می تواند به تضعیف ثبات اخلاقی و انسجام هویت اخلاقی نوجوانان منجر شود. بر این اساس، تقویت هماهنگی نهادی، توجه به تجربه زیسته دانش آموزان و طراحی سازوکارهای مشترک تربیتی میان خانواده و مدرسه، برای ارتقای اثربخشی تربیت اخلاقی در نظام آموزشی ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

تعارض ارزش ها ، خانواده ، مدرسه ، تربیت اخلاقی ، نوجوانان ، پژوهش کیفی