اثر تغییرات کاربری اراضی بر نوسان سطح آب زیرزمینی: مطالعه موردی دشت قروه- دهگلان

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات و ارتباط میان تغییرات کاربری اراضی و نوسانات سطح آب زیرزمینی در دشت قروه- دهگلان، استان کردستان، طی یک دوره ۲۶ ساله، در دو بازه زمانی ۱۳۷۶–۱۳۸۰ و ۱۳۹۸–۱۴۰۲ انجام شد. با استفاده از تصاویر ماهواره های لندست-۵ و لندست-۸ و با بهره گیری از الگوریتم یادگیری­ماشین جنگل تصادفی، کاربری اراضی منطقه در چهار کلاس شامل کشاورزی دیم، کشاورزی آبی، اراضی ساخته شده، و اراضی بایر طبقه بندی شد. این تحلیل ها تغییرات در نوع و میزان کاربری اراضی را به صورت کمی نشان می­دهند. سپس، با استفاده از آمار چاه های مشاهده ای و نرم افزار ArcMap، نقشه های پهنه بندی سطح تراز آب زیرزمینی با روش درونیابی IDW تهیه و ترسیم گردید. این نقشه ها امکان مقایسه و تحلیل روندهای تغییر سطح آب زیرزمینی را فراهم ساختند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که در دوره دوم بررسی، کاربری کشاورزی دیم در منطقه با کاهش ۱۳/۳۶% مواجه بود، در حالی که کاربری کشاورزی آبی به میزان ۱۱/۰۷% افزایش یافت. به طور هم زمان، سطح تراز آب زیرزمینی طی این بازه زمانی روندی کاهشی و چشم­گیر را داشت؛ به گونه ای که در نواحی مرکزی، غربی و جنوب غربی دشت، افت سطح آب زیرزمینی تا حدود ۹۹ متر نیز گزارش شد. این افت با تغییر کاربری از اراضی دیم به اراضی آبی، هم زمان و هم راستا بود. این نتایج نشان دهنده آن است که تغییرات ناپایدار در الگوهای کاربری اراضی، همراه با بهره برداری بی رویه از منابع آب زیرزمینی، به شکل گیری چرخه ای معیوب منجر شده است؛ چرخه ای که نه تنها تعادل منابع آب منطقه را با چالش جدی مواجه می سازد، بلکه تهدیدی اساسی برای پایداری زیست محیطی در بلندمدت به شمار می آید. در مجموع، این پژوهش تاکید دارد که بهره برداری ناپایدار و تغییرات نامناسب کاربری اراضی، افت منابع آب زیرزمینی و تخریب سطح سرزمین را در منطقه به دنبال دارد. بر این اساس، چند راه­کار توصیه شده است.

کلیدواژه ها:

سنجش از دور ، لندست-۵ ، لندست-۸ ، کاربری کشاورزی دیم و کشاورزی آبی