بررسی مولفه ها و شاخصه ها، در طراحی مهد کودک با رویکرد روانشناسی محیط (نمونه موردی: دو مهد کودک در منطقه سعادت آباد و شهرک غرب تهران)

چکیده مهد کودک به عنوان یکی از نخستین محیط های آموزشی و اجتماعی کودک، نقش بسیار مهمی در رشد روانی، اجتماعی و شناختی او ایفا می کند. در دوران اولیه زندگی، حضور پدر و مادر در کنار کودک بیش از هر فرد دیگری اهمیت دارد، اما با توجه به شرایط زندگی شهری و اشتغال والدین، نیاز به فضایی امن، پویا و متناسب با نیازهای روانی کودک بیش از پیش احساس می شود. مهد کودک نه تنها مکانی برای نگهداری کودک است، بلکه بستری برای آماده سازی او جهت ورود به مدرسه و تعاملات اجتماعی گسترده تر محسوب می شود. با وجود اهمیت این فضا، در ایران و به ویژه در کلان شهر تهران، کمبود مهدهای کودکی که با رویکرد روانشناسی محیط طراحی شده باشند، به وضوح احساس می شود. اغلب مهدهای کودک فاقد طراحی هدفمند بر اساس نیازهای روانی، شناختی و رفتاری کودکان هستند و بیشتر براساس امکانات موجود و سلیقه مدیریتی شکل گرفته اند. هدف این پژوهش، بررسی مولفه ها و شاخصه های مهم در طراحی مهد کودک با رویکرد روانشناسی محیط است. روش تحقیق به صورت کیفی، توصیفی و تحلیلی بوده و ابزارهای گردآوری داده شامل مطالعات کتابخانه ای، مشاهدات میدانی، مصاحبه با کارکنان و والدین، و رفتارنگاری کودکان در محیط مهد کودک است. نمونه موردی پژوهش شامل دو مهد کودک در منطقه ۲ تهران (سعادت آباد و شهرک غرب) است که از نظر رعایت مولفه ها و شاخصه های طراحی مطلوب مورد بررسی قرار گرفته اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که توجه به مولفه های روانشناختی در طراحی فضاهای آموزشی کودکان، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. همچنین، خواسته ها و نیازهای کودکان اغلب نادیده گرفته می شوند، در حالی که طراحی محیطی پاسخ گو به این نیازها می تواند احساس تعلق، امنیت و آرامش را در غیاب والدین برای کودک فراهم آورد.