گفتگوی تمدن ها”؛ پارادایمی حقوقی برای جهان شمولی حقوق بشر و پیشگیری از تعارضات بین المللی

ایده «گفتگوی تمدن ها» که در سال ۱۹۹۸ توسط سید محمد خاتمی، رئیس جمهور وقت جمهوری اسلامی ایران، در مجمع عمومی سازمان ملل متحد مطرح شد، به سرعت به یک پارادایم فکری مهم در روابط بین الملل تبدیل گردید و در نهایت منجر به تصویب قطعنامه ۵۳/۲۲ و اعلام سال ۲۰۰۱ به عنوان «سال گفتگوی تمدن ها» توسط سازمان ملل شد [۱]. این ایده به عنوان یک بدیل صلح آمیز و تعاملی در برابر نظریه تقابلی «برخورد تمدن ها» “ساموئل هانتینگتون” مطرح گردید [۲]. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با تمرکز بر اسناد بین المللی و آراء حقوقی، به بررسی جنبه های حقوقی و پتانسیل این ایده در نظام حقوق بین الملل می پردازد. پرسش اصلی این است که چگونه یک مفهوم فرهنگی-سیاسی می تواند به عنوان یک ابزار حقوقی برای تقویت صلح و حقوق بشر عمل کند؟ یافته های تحقیق نشان می دهد که گفتگوی تمدن ها، با تاکید بر مشترکات اخلاقی و کرامت انسانی، ظرفیت تبدیل شدن به یک مبنای حقوق نرم “Soft Law” را دارد. این پارادایم با فراهم آوردن یک بستر تعاملی، می تواند شکاف میان جهان شمولی حقوق بشر و نسبی گرایی فرهنگی را کاهش داده و با تقویت اصل حسن نیت و اعتماد متقابل، به عنوان یک مکانیسم حقوقی پیشگیرانه در برابر تعارضات بین المللی عمل نماید.

کلیدواژه ها:

گفتگوی تمدن ها ، محمد خاتمی ، حقوق بین الملل ، حقوق بشر ، فقه اسلامی ، صلح بین المللی