کاربست فناوری های تعاملی ساده (واقعیت افزوده و گیمیفیکیشن) در تقویت مفاهیم پایه علوم و ریاضی دوره ابتدایی: طراحی و اعتباریابی یک مدل ترکیبی

هدف این پژوهش،طراحی و اعتباریابی یک مدل ترکیبی برای کاربست فناوری های تعاملی ساده، با تاکید بر واقعیت افزوده (AR) و گیمیفیکیشن، در آموزش مفاهیم پایه علوم و ریاضی دوره ابتدایی بود. این مطالعه با رویکرد ترکیبی (اکتشافی متوالی) در دو فاز کیفی و کمی انجام شد. در فاز کیفی، با استفاده از روش مطالعه موردی چندگانه، تجربیات ۶ معلم مجرب در استفاده از این فناوری ها و همچنین تحلیل محتوای ۱۲ برنامه آموزشی موفق داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گرفت. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته و تحلیل اسناد گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. خروجی این فاز، طراحی مدل اولیه پنج بعدی شامل ابعاد: ۱) اهداف شناختی-هیجانی، ۲) اصول طراحی محتوا (سادگی، تعاملی بودن، ارتباط با زندگی واقعی)، ۳) مولفه های فناورانه (نوع AR، عناصر بازی وارسازی)، ۴) راهبردهای اجرا در کلاس، و ۵) نظام ارزشیابی فرآیند محور بود. در فاز کمی، به منظور اعتباریابی مدل، پرسشنامه ای محقق ساخته مبتنی بر مولفه های مدل، بین ۲۸۰ نفر از معلمان ابتدایی شهرهای تهران، اصفهان و شیراز توزیع شد. داده ها با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی و شاخص های برازش تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که مدل طراحی شده از برازش مطلوبی برخوردار است (RMSEA=۰.۰۴۶, CFI=۰.۹۳۷). همچنین، بیش از ۷۸ درصد معلمان بر قابلیت این مدل در افزایش تمرکز، ایجاد درک شهودی از مفاهیم انتزاعی (مانند کسرها یا سیستم گردش خون) و تقویت انگیزه درونی دانش آموزان تاکید داشتند. با این حال، موانعی چون کمبود زیرساخت فنی، ناآشنایی معلمان و نگرانی از حواس پرتی دانش آموزان نیز شناسایی شد. نتیجه گیری کلی حاکی از آن است که مدل ترکیبی پیشنهادی می تواند چارچوبی عملیاتی برای ادغام هدفمند و اثربخش فناوری های نوین در بافت آموزش ابتدایی ایران فراهم کند، مشروط بر آنکه پشتیبانی لازم از معلمان و مدارس به عمل آید.

کلیدواژه ها:

فناوری آموزشی ، واقعیت افزوده (AR) ، گیمیفیکیشن ، آموزش علوم ابتدایی ، آموزش ریاضی ابتدایی ، یادگیری تعاملی.