تاثیر فضای سبز شهری در کاهش اثر جزیره گرمایی و ارتقای پایداری محیطی در اراک

افزایش دما در شهرهای صنعتی به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک ایران، یکی از چالش های جدی پایداری محیطی و سلامت شهروندان است. این پدیده که به عنوان «اثر جزیره گرمایی شهری» (UHI) شناخته می شود، در شهر اراک به عنوان یکی از قطب های صنعتی کشور در دهه های اخیر تشدید شده است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر فضای سبز شهری در کاهش اثر جزیره گرمایی و ارتقای پایداری محیطی در اراک انجام شده است، با این تفاوت که بر نقش سیستم های تاسیسات شهری (به ویژه سیستم های آبیاری و مدیریت رواناب) و کارایی نظارت مستقیم بر پروژه های فضای سبز نیز تاکید شده است. روش تحقیق ترکیبی است: داده های کمی از سنسورهای دمای سطحی (Landsat ۸ و ۹ در بازه ۱۳۹۸–۱۴۰۳) و داده های کیفی از مصاحبه با ۱۳ خبره (شامل کارشناسان محیط زیست، مهندسان تاسیسات و ناظران مستقل) جمع آوری شده است. یافته ها نشان می دهد که محلاتی که دارای فضای سبز با طراحی اقلیمی مناسب، سیستم های آبیاری کارآمد (تاسیسات) و نظارت مستقیم موثر بوده اند، تا ۴.۲ درجه سلسیوس دمای کمتری نسبت به مناطق شهری فشرده دارند. همچنین، پروژه هایی که تحت نظارت مستقیم تخصصی قرار گرفته اند، از پایداری محیطی بالاتری برخوردار بوده اند به ویژه در مصرف آب و بقای گونه های گیاهی. این پژوهش نشان می دهد که فضای سبز تنها با «وجود فیزیکی» موثر نیست، بلکه کیفیت اجرای آن که وابسته به تاسیسات پشتیبان و نظارت مستقیم است تعیین کننده واقعی اثربخشی آن است. بر این اساس، مدلی با عنوان «فضای سبز هوشمند اقلیمی» پیشنهاد شده است که سه عنصر کلیدی «گونه های بومی»، «تاسیسات آبیاری پایدار» و «نظارت مستقیم تخصصی» را یکپارچه می کند.

کلیدواژه ها:

فضای سبز شهری ، تاسیسات ، نظارت مستقیم ، اثر جزیره گرمایی ، پایداری محیطی ، شهر اراک