واکاوی علل خودکشی دستیاران پزشکی سال ۱۴۰۲- ۱۴۰۰

خودکشی به معنای پایان دادن به زندگی خود توسط خود شخص است که بسیاری از دلایل روانی، اجتماعی یا شخصی برای آن مطرح است. موضوع اقدام به خودکشی و افکار خودکشی در بین دستیاران پزشکی در سال ۱۴۰۰-۱۴۰۲، یکی از مهم ترین دغدغه های تمامی مسئولین و دست اندرکاران دستگاه های تصمیم ساز حوزه سلامت کشوری بوده است. سازمان نظام پزشکی کشور بدلیل قباحت مضاعف مقوله خودکشی در سطوح بالای فراگیری دانش در محیط های دانشگاهی و در بیمارستان ها اقدام به برگزاری جلسات و تشکیل کارگروه تخصصی با حضور دستگاه های تصمیم گیر و تصمیم ساز از جمله دادستانی کل کشور، پزشکی قانونی، انجمن علمی روانپزشکان، انجمن مددکاری اجتماعی،کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی و دفتر مشاوره و سلامت اجتماعی وزارت بهداشت و گروه جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی ایران را در اولویت کاری خود قرار داد. این مقاله گزارشی از اهم اقدامات انجام شده در این راستا می باشد و مشخص گردید معطوف کردن تمامی علل خودکشی دستیاران به فشار اقتصادی موجه نیست و لزوم آسیب شناسی معضل فوق و بررسی وضعیت سلامت روانی دانشجویان و دستیاران پزشکی متعاقب برنامه ملی ۱۰ ساله پیشگیری از خودکشی توسط وزارت بهداشت ضروری است. بنابر مطالعات گروه روانپزشکی پزشکی قانونی وضعیت سلامت روان کشور در سال های اخیر با شیب بسیار تندی نزولی شده و به موازات آن، سلامت روانی دستیاران و پزشکان نیز متاثر گردید. روند خودکشی منجر به مرگ در زنان و مردان در دنیا در ۲۰ سال اخیر کاهشی است و از ۱۴ به ۹ در صد هزار رسیده است اما در ایران شاهد روند صعودی بوده و هم اکنون ۴/۷ در صدهزار است.  بنابر گزارش پژوهشکده آینده پژوهی در سلامت، آمار مستندی از ارقام افکار خودکشی در جامعه پزشکی و دستیاران نداریم. در آماری از کشور آمریکا، درگروه پزشکی، زنان %۲۵۰ بیشتر از جامعه و مردان %۷۰ بیش از جامعه عمومی اقدام به خودکشی می کنند. اگرچه خودکشی منجر به مرگ در زنان و مردان پزشک در آمریکا برابر و جمعا سالانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ مورد است. در کشورهای توسعه یافته این آمار در دوران دستیاری با جامعه پزشکی تفاوت چندانی ندارد. اگر نسبت جمعیت پزشکان ایران و آمریکا را در نظر بگیریم و فکر کنیم نرخ خودکشی در ایران و آمریکا برابر است انتظار ما ثبت سالانه ۲۵ تا ۳۰ مورد خودکشی منجر به مرگ در جامعه پزشکی ایران است. متاسفانه در دو سال اخیر این آمار بیشتر از حد انتظار بوده است. لذا نیاز به تحقیقات مستند برای بررسی شدت و حدت موضوع می باشد. رشته پزشکی در میان ۶ شغل با ریسک بالای میزان خودکشی محسوب می شود و ۵/۲ برابر میانگین جامعه در این گروه اقدام به خودکشی و تا ۷ برابر میانگین جامعه خودکشی منجر به مرگ انجام می گردد. میانگین شیوع افکار خودکشی در دانشجویان پزشکی ایران از میانگین جهانی فراتر رفته و در مقایسه با نرخ جهانی ۱۱/۱ درصد به۲۴/۴ درصد رسیده است است و پزشکان مرد %۴۰ بیشتر و پزشکان زن %۱۳۰ بیشتر از جمعیت عمومی در معرض افکار خودکشی بوده اند (رضائیان، متخصص پیشگیری از خودکشی، ۲۰۱۷). در جمع بندی اهم چالش ها و مشکلات دوره دستیاری که توسط ایشان ابرز شده است، می توان به موارد زیر اشاره نمود: الف. مشکلات آموزشی: عدم وجود قانون مصوب رسمی آموزشی - خدمتی دستیاری عدم وجود سقف تعداد ویزیت و پروسیجر (مداخلات درمانی) در هر نوبت کاری (گاها خارج از توان انسانی) شروط غیر قانونی در تعهدات اخذ شده در دوره دستیاری عدم اجرای عملیاتی آیین نامه مصوب دستیاری در بخش ه ها در بیمارستان های آموزشی ب. مشکلات اجرایی: کار زیاد درمانی (۷۰ تا ۵۰ برابر سایر مشاغل) در مراکز آموزشی با تعداد بالای بیماران تعدد کشیک های شبانه و خسته کننده برخورد نامناسب ارباب رجوع و هجمه فیزیکی و عدم حمایت حقوقی برخورد دور از شان پرسنل، اساتید و حتی دستیاران ارشدتر عدم رعایت ضوابط میزان کار، تعداد کشیک ها، مرخصی استحقاقی، ... افسردگی، فرسودگی شغلی، خودارزشمندی پایین، عدم درمان مشکلات روانشناختی... مشکلات اخلاقی دستیار (مصرف مواد و الکل، مشکلات زناشویی و ارتباطی،....) دعاوی قصورپزشکی ج. مشکلات اقتصادی و معیشتی: حقوق الزحمه بسیار پایین و غیر قابل قبول برای امرار معاش عدم امید به آینده کاری و شغلی با تجربه وضعیت بسیار نامناسب نیروهای طرحی هزینه ی سنگین انصراف از تحصیلی عدم برخورداری از بیمه  و عدم محاسبه سابقه فعالیت دستیاری به عنوان سابقه کار تاخیر یا عدم پرداخت کارانه ها ماحصل برگزاری این جلسات ارائه پیشنهادات زیر مطرح گردید: - تصویب قانون رسمی و تبدیل دستیاری به شغل و مشمولیت قانون کار (اعمال بیمه و پرداخت حقوق مناسب و...) - حذف جریمه انصراف از دستیاری (با استناد بر رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره ۲۱۳۴ مورخ ۲۰/۷/۱۴۰۰ - مبنی بر ابطال اخذ تضامین و وثایق از دستیاران) - ایجاد راهکاری جهت داشتن ضمانت اجرایی آیین نامه دستیاری و بخشنامه ها - ایجاد راهکاری مناسب با ضمانت اجرایی برای جلوگیری از رفتارهای دور از شان دستیاران - تامین امکانات اقامتی به خصوص برای دستیاران متاهل در مجاورت مراکز آموزشی- درمانی به قید فوریت - تشکیل کمیته سلامت روان دستیاران و پزشکان طرحی - ترغیب به ورود پزشکان به رشته های مورد نیاز کشور از جمله بیهوشی - اطفال - داخلی - طب اورژانس _ جراحی و ... - به کارگیری روند یکنواخت در پرداخت کارانه به دستیاران و ضرورت انجام بیمه تامین اجتماعی. - تقویت برنامه حمایت روانی و تقویت ارتباط با دستیاران (مجازی و حضوری) و انجام غربالگری های اختیاری - تلاش جهت بهبود دیدگاه جامعه از جامعه پزشکی در فضای رسانه ای کشور - نظارت بیشتر در ارزیابی سلامت روان اعضای هیات علمی در زمان جذب در راستای پیاده سازی پیشنهادات فوق برنامه عملیاتی در سازمان نظام پزشکی نوشته شده و امید است با پیاده سازی آن بتوانیم شاهد کاهش آمار خودکشی باشیم.

کلیدواژه ها:

Suicide ، Medial Assisstant ، Medical Coucil ، خودکشی ، دستیار پزشکی ، سازمان نظام پزشکی