بررسی الگوهای بومی محرمیت بر پایه نظام پیمون در سازمان دهی فضایی خانه های قاجاری شیراز

خانه های قاجاری شیراز به عنوان یکی از برجسته ترین نمونه های معماری بومی ایران، بازتابی از پیوند عمیق میان فرهنگ، اقلیم و اعتقادات مذهبی مردم این سرزمین هستند. در این خانه ها، مفهوم «محرمیت» به عنوان یکی از اصول بنیادین معماری ایرانی-اسلامی، در سازمان دهی فضایی و نحوه ی ارتباط میان عرصه های عمومی، نیمه خصوصی و خصوصی به وضوح قابل مشاهده است. در کنار این مفهوم، «نظام پیمون» به عنوان چارچوبی مبتنی بر تناسبات هندسی و انسانی، نقشی تعیین کننده در نظم دهی فضاها و ایجاد هماهنگی میان ابعاد کالبدی و ارزش های فرهنگی ایفا می کند. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی رابطه ی میان نظام پیمون و الگوهای محرمیت در خانه های قاجاری شیراز می پردازد. داده های تحقیق از طریق مطالعات میدانی، برداشت های معماری و تحلیل نمونه های شاخصی همچون خانه فروغ الملک، زینت الملک و سعادت و غیره گردآوری و مورد تحلیل هندسی قرار گرفته اند. نتایج نشان می دهد که نظام پیمون در معماری این خانه ها، نه صرفا ابزاری برای ایجاد تناسبات بصری، بلکه عاملی فرهنگی و معنایی است که محرمیت را در سطوح مختلف فضایی از حیاط تا اندرونی بازتولید می کند. این نظام، با تعریف مرزهای نرم، ایجاد سلسله مراتب فضایی و کنترل دید و دسترسی، امکان تحقق آرامش، خلوت و درون گرایی را در بستر معماری بومی فراهم ساخته است. احیای چنین الگوهایی در طراحی معاصر می تواند به تداوم هویت معماری ایرانی و تقویت ارزش های فرهنگی در فضاهای زیستی امروز بینجامد.

کلیدواژه ها:

محرمیت ، نظام پیمون ، معماری بومی ایران ، خانه های قاجاری شیراز ، سازمان دهی فضایی ، تناسبات هندسی