پهنه بندی پتانسیل مناطق مستعد توسعه سامانه های آبیاری نوین با استفاده از روش های AHP و GIS (مطالعه موردی: دشت زیدون پلدشت، استان آذربایجان غربی)

این پژوهش با هدف پهنه بندی پتانسیل مناطق مستعد توسعه سامانه های آبیاری نوین در دشت زیدون پلدشت، استان آذربایجان غربی انجام شد. با توجه به چالش های مدیریت آب در کشاورزی و اهمیت این دشت به عنوان قطب کشاورزی و بزرگترین مجتمع باغی خاورمیانه، شناسایی مناطق بهینه برای سیستم های آبیاری کارآمد ضروری است. رویکرد تلفیقی از روش تصمیم گیری چندمعیاره تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای ارزیابی پتانسیل و تهیه نقشه ی پهنه بندی مناسبت مناطق به کار گرفته شد. ۵ معیار اصلی و ۱۱ زیرمعیار شامل ویژگی های آب (کیفیت و کمیت)، خصوصیات خاک (بافت، شیب، EC)، شرایط اقلیمی (سرعت باد)، عوامل اجتماعی- اقتصادی (مالکیت، دسترسی به امکانات) و الگوی کشت، پس از جمع آوری نظرات ۳۶ کارشناس خبره استانی از طریق پرسشنامه های مقایسات زوجی AHP وزن دهی شدند. نتایج تحلیل AHP نشان داد که بافت خاک، میزان آبدهی، هدایت الکتریکی (EC) آب و سرعت باد مهم ترین عوامل موثر بر تعیین استعداد مناطق برای توسعه سامانه های آبیاری نوین در دشت زیدون هستند. تلفیق این اطلاعات با وزن های AHP در محیطGIS، به تهیه نقشه پهنه بندی نهایی منجر شد. این نقشه نشان داد که حدود ۶۰ درصد از مساحت دشت زیدون مناسب و بسیار مناسب برای استقرار سامانه های آبیاری نوین (به ویژه قطره ای) بوده، در حالی که ۴۰ درصد نامناسب تشخیص داده شدند. مناطق مستعد عمدتا دارای خاک های با بافت سبک تا متوسط، شیب کم، دسترسی مناسب به آب با کیفیت قابل قبول) EC کمتر از ۳ دسی زیمنس بر متر( و شرایط اجتماعی- اقتصادی مساعد هستند. نتایج این پژوهش بر نقش راهبردی و کارآمد تلفیق AHP و GIS در برنامه ریزی منطقه ای و مدیریت پایدار منابع آب و خاک تاکید دارد. در نهایت، به منظور افزایش بهره وری آب و توسعه پایدار کشاورزی در این منطقه حیاتی، اولویت بخشی و ترویج استقرار سامانه های آبیاری قطره ای در مناطق مستعد شناسایی شده پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

سامانه های آبیاری نوین ، تصمیم گیری چندمعیاره ، GIS ، AHP ، مدیریت منابع آب ، دشت زیدون