تدوین راهبردهای فنی هوشمندسازی مدیریت منابع آب در شهر همدان

بحران فزاینده منابع آب ناشی از تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، افت سفره های زیرزمینی و توسعه نامتوازن شهری، شهر همدان را با چالش های جدی زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی مواجه ساخته است. در این میان، هوشمندسازی به عنوان رویکردی نوین در مدیریت منابع آب شهری، امکان تحول در ساختار تصمیم گیری و تخصیص منابع را فراهم می کند. در این پژوهش، از رویکرد ترکیبی کیفی–کمی استفاده شد. ابتدا شاخص های مرتبط با شهر هوشمند و مدیریت منابع آب از طریق مرور نظام مند ادبیات استخراج گردید. سپس این شاخص ها با بهره گیری از روش دلفی و نظر خبرگان حوزه آب، پالایش و اعتبارسنجی شدند. در ادامه، داده های حاصل با روش خوشه بندی طبیعی جنکس دسته بندی و میزان اثرگذاری ابعاد مختلف شهر هوشمند بر شاخص های مدیریت منابع آب محاسبه گردید. نتایج کمی نشان داد که در میان ابعاد شهر هوشمند، محیط زیست هوشمند، حکمرانی هوشمند و اقتصاد هوشمند بیشترین تاثیر را بر شاخص های مدیریت منابع آب داشته اند در حالی که تحرک هوشمند کمترین تاثیر را داشته است. همچنین هشت شاخص کلیدی مدل شامل حکمرانی دیجیتال منابع آب با میانگین اثرگذاری ۴/۴، مشارکت فناورانه و سواد آبی شهروندی با میانگین اثرگذاری ۵/۴، پایش کیفی هوشمند با میانگین اثرگذاری آن ۳/۴، پایش کمی بلادرنگ با میانگین اثرگذاری ۸/۳، مدیریت یکپارچه داده محور با میانگین اثرگذاری ۱/۴، تاب آوری اقلیمی و زیستی با میانگین اثرگذاری ۷/۳، تطبیق مکانی منابع و مصارف با میانگین اثرگذاری ۲/۴، و عدالت آبی و محرومیت فضایی با میانگین اثرگذاری۱/۴ شناسایی شدند. مقایسه بین شاخص ها نشان داد که ابعاد مرتبط با حکمرانی و محیط زیست نسبت به سایر ابعاد، تاثیرگذاری بیشتری در بهبود مدیریت منابع آب دارند. جمع بندی کلی بیانگر آن است که مدل مفهومی پیشنهادی می تواند با شناسایی نقاط بحرانی، بهینه سازی تخصیص منابع و کاهش پرت آب، زمینه ارتقاء شفافیت نهادی، مشارکت شهروندی و تاب آوری شهری را در برابر بحران های آتی فراهم سازد. همچنین، به کارگیری این نتایج در قالب طرح های توسعه شهری می تواند ضمن ایجاد هم راستایی میان سیاست های شهری و مدیریت هوشمند منابع آب، زمینه تحقق عملی دستاوردهای پژوهش، ارتقای کارایی طرح ها و افزایش پایداری بلندمدت منابع آبی را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

مدیریت منابع آب ، شهر هوشمند ، تغییرات اقلیمی ، راهبردهای هوشمندسازی