دوست کامی های عصر قاجار، محفوظ در گنجینه آستان قدس رضوی

جایگاه معنوی حرم امام رضا(ع) نزد مسلمانان زمینه وقف آثار متنوع هنری و آیینی فراوانی را مهیا کرده است. گروهی از آثار وقف شده بر این مجموعه ظروفی پایه دار به نام دوستکامی است که برای نگهداری مایعاتی همچون آب و شربت به منظور مصرف در مراسم مذهبی و پذیرایی میهمانان و زائران و خادمان استفاده می شد. این ظروف در حرم امام رضا(ع) عموما در مهمانسرا یا کارخانه زواری و خدامی، دارالضیافه، شربت خانه مورد استفاده قرار می گرفت. تحقیق درباره این آثار و شناخت کاربرد، فنون ساخت و نوع نقوش آنها که تاکنون معرفی نشده است، ضروری می نماید. در این نوشتار معرفی این مجموعه آثار، به روش توصیفی بنا بر مطالعات میدانی و بررسی منابع مکتوب و سندی انجام گرفته است.جنس تمام نمونه های مورد بررسی از مس است که با نقوش و کتیبه هایی مختلف به شیوه قلمزنی تزیین شده اند. انواع نقوش در آنها مشتمل بر سه دسته واقعی، خیالی و تزیینی است. نقوش واقعی در سه گروه انسانی، گیاهی و حیوانی قابل بررسی اند. نقوش خیالی شامل انسانهایی با سر حیوان وحیواناتی با سر انسان و موجودات خیالی و افسانه ای مانند انسان هایی با هیبت دیو هستند. همچنین نقوش تزیینی شامل دو گروه: نقوش انتزاعی گیاهی و نقوش تزیینی جداکننده اند. کتیبه های ظروف شامل صلوات بر چهارده معصوم، اشعار، نام واقف، تاریخ ساخت و تاریخ وقف است و در برخی کتیبه ها و نقوش با یکدیگر روایتی مرتبط را بیان می کنند.

کلیدواژه ها:

حرم امام رضا علیه السلام ، دوستکامی ، دوستکانی ، دوره قاجار ، موزه آستان قدس