اقدام پژوهی: افزایش علاقه مندی دانش آموزان ابتدایی به مطالعه و کتاب خوانی

مطالعه و کتاب خوانی از عوامل بنیادی رشد فکری، عاطفی و اجتماعی کودکان است و نقش مهمی در شکل گیری مهارت های زبانی، تفکر انتقادی و خلاقیت دارد. با این حال، در سال های اخیر کاهش علاقه ی دانش آموزان ابتدایی به مطالعه ی آزاد، به ویژه در مواجهه با گسترش رسانه های دیجیتال، به یکی از دغدغه های اساسی نظام آموزشی تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف افزایش علاقه مندی دانش آموزان ابتدایی به مطالعه و کتاب خوانی، با بهره گیری از رویکرد اقدام پژوهی انجام گرفت. جامعه ی پژوهش شامل دانش آموزان پایه ی چهارم دبستان بود که طی سه چرخه ی اقدام پژوهی (مشاهده، برنامه ریزی، اقدام و بازاندیشی) در فرآیند مطالعه مشارکت داده شدند. در مرحله ی نخست، نتایج مشاهده و مصاحبه ها نشان داد که بیشتر دانش آموزان مطالعه را تنها به عنوان تکلیف درسی تلقی می کنند و انگیزه ی درونی برای خواندن ندارند. بر این اساس، مجموعه ای از اقدامات اصلاحی طراحی و اجرا شد که شامل ایجاد کتاب خانه ی کلاسی با مشارکت دانش آموزان، برگزاری ساعت مطالعه ی آزاد، تشکیل باشگاه کتاب خوان های کوچک، تشویق به خلاصه نویسی و قصه گویی، و دعوت از نویسندگان کودک و نوجوان برای گفت وگو بود. این برنامه ها با هدف افزایش حس تعلق، انتخاب آزاد کتاب و تجربه ی لذت از مطالعه تدوین گردید. نتایج نشان داد که پس از اجرای چرخه های اقدام پژوهی، میزان مطالعه ی داوطلبانه ی دانش آموزان به طور میانگین ۷۵ درصد افزایش یافت. گفت وگوهای کلاسی درباره ی کتاب ها، رشد چشمگیری در بیان شفاهی، دایره ی واژگان و اعتماد به نفس دانش آموزان ایجاد کرد. همچنین والدین گزارش دادند که کودکان در خانه نیز زمان بیشتری را صرف مطالعه می کنند. تحلیل داده ها نشان داد که عوامل کلیدی موفقیت برنامه شامل آزادی در انتخاب کتاب، مسئولیت سپاری به دانش آموزان و تشویق های مستمر معلم بود.در مجموع، این پژوهش بیانگر آن است که علاقه مندی به مطالعه در دانش آموزان ابتدایی زمانی تقویت می شود که فرآیند یادگیری به تجربه ای لذت بخش، داوطلبانه و اجتماعی تبدیل گردد. اقدام پژوهی به عنوان ابزاری موثر برای اصلاح رفتارهای آموزشی، می تواند فرهنگ کتاب خوانی را در مدارس به صورت پایدار و درونی نهادینه کند.

کلیدواژه ها:

اقدام پژوهی ، کتاب خوانی ، انگیزش درونی ، یادگیری مشارکتی ، علاقه مندی به مطالعه