نقش هوش مصنوعی در ارتقای عدالت آموزشی و فراهم کردن فرصت های برابر یادگیری

در دهه سوم قرن بیست و یکم، نظام های آموزشی جهان با پارادوکس پیچیده ای مواجه هستند: از یک سو، فناوری های دیجیتال رشد کرده اند و از سوی دیگر، شکاف های آموزشی میان طبقات اجتماعی و مناطق جغرافیایی عمیق تر شده است. هوش مصنوعی (AI) به عنوان یک فناوری گسست آفرین، پتانسیل آن را دارد که معادلات سنتی آموزش را برهم زده و عدالت آموزشی را بازتعریف کند. پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق نقش هوش مصنوعی در تحقق عدالت آموزشی و کاهش نابرابری های یادگیری تدوین شده است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام مند و انتقادی متون علمی در بازه زمانی ۲۰۲۴-۲۰۲۵ (۱۴۰۳-۱۴۰۴) است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی از طریق چهار مکانیسم اصلی شامل «یادگیری تطبیقی شخصی سازی شده»، «توسعه دسترسی در مناطق محروم»، «حذف سوگیری های انسانی در ارزیابی» و «توانمندسازی دانش آموزان با نیازهای ویژه»، می تواند عدالت آموزشی را از یک شعار به واقعیت نزدیک کند. با این حال، نتایج تحلیل انتقادی حاکی از آن است که هوش مصنوعی تیغی دو لبه است؛ بدون نظارت اخلاقی و توسعه زیرساخت، خطر «تکنو-سولوشنیسم» و بازتولید نابرابری ها از طریق «سوگیری های الگوریتمی» وجود دارد. در این مقاله، ضمن مقایسه تطبیقی وضعیت ایران با روندهای جهانی، مدل مفهومی بومی (IMADEE) برای استقرار عدالت آموزشی در زیست بوم ایران پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ، هوش مصنوعی ، یادگیری شخصی سازی شده ، شکاف دیجیتال ، تکنو-سولوشنیسم ، فرصت های برابر یادگیری