نقش محافظتی کوآنزیم Q۱۰ در اختلالات عصبی: یک مرور روایی

سابقه و هدف: اختلالات عصبی، از جمله بیماری های مزمن نورودژنراتیو و آسیب های حاد مغزی، یکی از علل اصلی ناتوانی های شناختی و حرکتی در سراسر جهان هستند. استرس اکسیداتیو و اختلال در عملکرد میتوکندری مکانیسم های کلیدی در رخداد این اختلالات مغزی هستند. به دلیل خواص آنتی اکسیدانی قوی کوآنزیم Q۱۰ (CoQ۱۰) و نقش حیاتی آن در حفظ عملکرد میتوکندری، تحقیقاتی در مورد تاثیر آن در اختلالات عصبی انجام شده است. مطالعه حاضر، مروری بر یافته های مطالعات آزمایشگاهی، مدل های حیوانی و کارآزمایی های بالینی در رابطه با اثرات بالقوه ی CoQ۱۰ در تعدادی از بیماری های نورودژنراتیو شامل بیماری پارکینسون، بیماری آلزایمر، بیماری هانتینگتون و اسکلروز جانبی آمیوتروفیک و شرایط نورولوژیک حاد مانند استروک ایسکمیک حاد و آسیب مغزی تروماتیک می باشد. جست وجو در پایگاه های اطلاعاتی PubMed، Scopus،Web of Science  و Google Scholar تا اکتبر ۲۰۲۵ با استفاده از کلید واژه های مرتبط انجام شد. CoQ۱۰ در غشای داخلی میتوکندری ها حضور دارد و به عنوان یک ناقل الکترون در زنجیره انتقال الکترون نقشی اساسی در تولید انرژی سلولی ایفا می کند. مطابق با نتایج مطالعات پیشین، کاهش در سطوح CoQ۱۰ در اختلالات نورولوژیک، مرتبط با افزایش نشانگرهای استرس اکسیداتیو، اختلال در عملکرد میتوکندری و نهایتا تشدید دژنراسیون نورونی بوده است. مطالعات متعدد در مدل های مختلف، اثرات محافظت عصبی CoQ۱۰ را نشان داده اند، که عمدتا از طریق کاهش استرس اکسیداتیو، افزایش عملکرد میتوکندری و مهار مرگ سلولی است. به علاوه، مطالعات انسانی تایید کرده اند که CoQ۱۰ به عنوان یک مکمل، ایمن و قابل تحمل است. علیرغم نتایج امیدوار کننده از مطالعات حیوانی، کارآزمایی های بالینی بیش تر و با طراحی مناسب برای تایید اثر بخشی CoQ۱۰ در درمان اختلالات عصبی انسان مورد نیاز است.

کلیدواژه ها:

Alzheimer’s disease ، Coenzyme Q۱۰ ، Mitochondrion ، Oxidative stress ، Parkinson’s disease ، Stroke ، Traumatic brain injury ، آسیب مغزی تروماتیک ، استرس اکسیداتیو ، استروک ، بیماری آلزایمر ، بیماری پارکینسون ، کوآنزیمQ۱۰ ، میتوکندری