زبان، ایدئولوژی و فرهنگ عامه: تحلیلی گفتمانی از شعارهای عامیانه و دیوارنوشته های انقلاب اسلامی ایران

شعارهای مردمی انقلاب اسلامی ایران، به عنوان یکی از جلوه های زبانی مقاومت و بازنمایی گفتمان اجتماعی، حاوی مضامین متنوعی از فرهنگ عامه هستند که تحلیل آن ها می تواند به درک ژرف تری از سازوکارهای زبانی، ایدئولوژیک و فرهنگی آن دوره بینجامد. هدف این پژوهش، تحلیل زبان عامیانه در شعارها و دیوارنوشته های انقلاب اسلامی با تکیه بر نظریه گفتمان قدرت–دانش میشل فوکو و چارچوب سه سطحی تحلیل انتقادی گفتمان نورمن فرکلاف است. روش پژوهش، کیفی و کمی از نوع توصیفی–تحلیلی است. پیکره مورد بررسی شامل ۳۰۱ نمونه از شعارها و دیوارنوشته های دوره انقلاب اسلامی است که بر اساس شش شاخص اصلی فرهنگ عامه (تابو، گفتار محاوره ای، اشعار عامیانه، نفرین، باورهای عامه و ضرب المثل) تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که زبان عامیانه، نه تنها وسیله ای برای بیان احساسات لحظه ای، بلکه ابزاری گفتمانی برای بازتعریف مشروعیت سیاسی و مقاومت فرهنگی بوده است. تحلیل ها نشان می دهد که مردم، با تصرف زبان عامیانه، نوعی گفتمان مقاومت از پایین را شکل داده اند که از طریق آن توانسته اند روایت رسمی قدرت را به چالش بکشند. در این گفتمان، زبان بدن، طنز، کودک و زن نیز وارد عرصه سیاست شده و به تعبیر فوکویی، شکل قدرت از پایین را پدید آورده اند.

کلیدواژه ها:

شعار ، انقلاب اسلامی ، فرهنگ عامه ، زبان عامیانه ، گفتمان مقاومت ، تحلیل گفتمان انتقادی