تحلیل جایگاه و ابعاد مختلف دعا در نهج البلاغه امیر المومنین علی (علیه السلام)

چکیده با توجه به این که دعا در نهج البلاغه صرفا یک رفتار عبادی نیست، بلکه ابزاری برای تعمیق باورهای دینی، اصلاح اخلاقی و ارتقای اجتماعی محسوب می شود، بررسی نظام مند ابعاد آن ضروری است. مسئله اساسی این پژوهش، شناسایی و تحلیل ابعاد مختلف دعا در نهج البلاغه است. هدف از پژوهش حاضر تحلیل جایگاه و ابعاد مختلف دعا در نهج البلاغه است و  با استفاده از روش توصیفی و رویکرد کیفی (تحلیل محتوا) به شیوه تحلیل زمینه­ای (نظریه داده بنیاد) انجام گرفته است. این روش به خاطر قابلیت آن در استخراج الگوهای مفهومی و تبیین روابط معنایی میان مفاهیم دعا در متن نهج­البلاغه انتخاب شد؛ تحلیل نظام مند دعا در این متن، مستلزم کشف تعاملات بین ابعاد مختلف آن و مدل سازی ساختار مفهومی آن است. داده ها از طریق مطالعه اسنادی و کتابخانه ای گردآوری و با استفاده از نرم افزار ۲۰۲۲ MAXQDA در دو مرحله کدگذاری باز و محوری تحلیل شده اند. یافته ها نشان داد که در کتاب ارزشمند نهج­البلاغه از زبان مولای متقیان علی (علیه­السلام) جایگاه دعا، به طور ویژه و مبسوط بیان گردیده است. در این واکاوی ۷ بعد (اعتقادی و معنوی، جهاد اصغر، اقتصادی، فردی، اجتماعی، اخلاقی، سیاسی) و ۷ مولفه (توحید، عدل، نبوت، امامت، معاد، تهذیب اخلاق و عاطفی) از متن نهج­البلاغه استخراج و تنظیم گردید. به منظور تبیین بهتر یافته ها، ابعاد و مولفه های کدگذاری محوری در قالب یک مدل مفهومی سامان دهی شدند.

کلیدواژه ها:

امام علی (علیه السلام) ، تحلیل ، داده بنیاد ، دعا ، نهج البلاغه