نقش شبکه های اجتماعی در شکل دهی به جنبش های اعتراضی و سیاسی در کشورهای در حال توسعه

شبکه های اجتماعی طی دو دهه اخیر به عنوان یکی از مهم ترین بسترهای ارتباطی در جوامع در حال توسعه نقش چشمگیری در شکل دهی، گسترش و جهت دهی به جنبش های اعتراضی و سیاسی ایفا کرده اند. تحول در الگوهای ارتباط جمعی، کاهش انحصار رسانه های رسمی و افزایش دسترسی شهروندان به ابزارهای تولید محتوا موجب شده است که این پلتفرم ها به فضایی برای بسیج اجتماعی، آگاهی رسانی سریع و افزایش توان کنشگری جمعی تبدیل شوند. پژوهش حاضر با روش کتابخانه ای و با تحلیل اسنادی منابع علمی، گزارش ها، مطالعات تطبیقی و شواهد تجربی، به بررسی نقش شبکه های اجتماعی در مراحل مختلف چرخه جنبش های اعتراضی شامل شکل گیری، سازماندهی، بسیج، تداوم و پیامدهای سیاسی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که شبکه های اجتماعی ضمن تسهیل ارتباطات افقی و فراگیر، به کاهش هزینه های مشارکت سیاسی، تقویت احساس هم سرنوشتی، افزایش توان نظارت اجتماعی و شکستن انحصار اطلاعات منجر می شوند؛ اما در کنار این ظرفیت ها، چالش هایی مانند انتشار شایعات، قطبی سازی، مداخلات خارجی، کنترل و نظارت دولتی و شکنندگی جنبش ها نیز مشاهده می شود. این مطالعه نتیجه می گیرد که نقش شبکه های اجتماعی نه مطلقا مثبت و نه ذاتا منفی است، بلکه در تعامل با زمینه های سیاسی، فرهنگی و ساختاری هر کشور شکل می گیرد.

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی ، رسانه های نوین ، جنبش های اعتراضی ، کنش جمعی ، بسیج سیاسی ، کشورهای در حال توسعه.