بازسازی معماری مالی شهرداری رشت: چارچوب یکپارچه اقتصاد چرخشی، هوش مالی و سرمایه گذاری عمومی-خصوصی برای تاب آوری مالی شهری

شهرداری رشت، به عنوان یکی از بزرگ ترین و پتانسیل دارترین شهرهای شمال ایران، با وجود موقعیت استراتژیک، پتانسیل های فرهنگی-گردشگری و حجم بالای جمعیت، با بحران ساختاری در مدیریت مالی مواجه است. درآمدزایی شهرداری رشت در سال ۱۴۰۳ تنها ۳۶٫۲٪ از کل درآمدها را از منابع مستقل (مانند مالیات بر املاک و تعرفه های خدماتی) تامین کرده است، در حالی که بیش از ۶۰٪ هزینه ها از بودجه مرکزی تامین می شود. این وابستگی، تاب آوری مالی شهر را در برابر شوک های اقتصادی و سیاسی به شدت آسیب پذیر کرده و امکان سرمایه گذاری در پروژه های زیرساختی بلندمدت را محدود می سازد. این مقاله با هدف بازسازی معماری مالی شهرداری رشت، چارچوبی یکپارچه مبتنی بر سه ستون اصلی اقتصاد چرخشی شهری (Urban Circular Economy)، هوش مالی مبتنی بر یادگیری ماشین (Fiscal Intelligence) و مدل های همکاری عمومی-خصوصی (PPP) مبتنی بر دارایی های نامشهود ارائه می دهد. با استفاده از روش تحقیق ترکیبی (کمی-کیفی)، داده های بودجه عملیاتی شهرداری رشت در بازه ۱۳۹۹–۱۴۰۳، آمار پسماند شهری، میزان مصرف انرژی، تعداد گردشگران و نتایج ۲۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته با کارشناسان مالی و برنامه ریزی شهری تحلیل شدند. مدل XGBoost با ۱۸ متغیر وابسته، دقت پیش بینی درآمد شهرداری را تا ۸۷٫۳٪ افزایش داد و متغیرهای کلیدی موثر (مانند بارش، تورم و فعالیت تجاری در بازارهای محلی) شناسایی شدند. پیشنهاد اصلی این مقاله، ایجاد «پارک چرخشی رشت» برای تبدیل ۳۰۰ هزار تن پسماند سالانه به انرژی و کود آلی، و «صندوق توسعه شهری رشت» مبتنی بر اوراق قرضه شهری سبز (Green Municipal Bonds) است که با جذب سرمایه خصوصی داخلی و خارجی، توانایی تامین مالی ۱۵ پروژه زیرساختی را فراهم می کند. ادغام این سه ستون در یک سامانه هوشمند مالی (Fiscal Dashboard) با قابلیت انتشار داده های باز (Open Data)، شفافیت مالی را به طور چشمگیری افزایش می دهد. نتایج نشان می دهد که اجرای این چارچوب می تواند سهم درآمدهای مستقل شهرداری را تا ۶۵٪ افزایش دهد و وابستگی به بودجه مرکزی را در ۵ سال آینده نصف کند. این مدل، اولین چارچوب جامع مالی-فرهنگی-فناوری برای یک شهر ایرانی است که همزمان با اهداف توسعه پایدار (SDG ۱۱، SDG ۸، SDG ۱۲) و چارچوب های جهانی شهرهای هوشمند همسو است. این مقاله نه تنها یک راهکار عملیاتی برای رشت ارائه می دهد، بلکه یک الگوی قابل تعمیم برای ۱۵ شهر بزرگ ایران با شرایط مشابه ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

شهرداری رشت ، اقتصاد چرخشی شهری ، هوش مالی ، XGBoost ، PPP ، شفافیت مالی ، سرمایه گذاری شهری ، تاب آوری مالی ، یادگیری ماشین ، اوراق قرضه شهری