بررسی تطبیقی توانمندی های حقوقی شهرداری رشت در اجرای قوانین محیط زیست شهری: مطالعه موردی مدیریت آب های سطحی و فضاهای سبز

اجرای قوانین محیط زیست شهری در شهرهای شمالی ایران، به ویژه در شهر رشت، با چالش های حقوقی منحصربه فردی مواجه است که ریشه در تداخل اختیارات نهادی، ضعف قانونگذاری محلی، و نبود مکانیزم های اجرایی شفاف دارد. این پژوهش با رویکرد کیفی و ترکیبی، به بررسی توانمندی های حقوقی شهرداری رشت در دو حوزه حیاتی — مدیریت آب های سطحی ( شامل رودخانه های شهری، سیلاب ها و مسیل ها) و حفاظت از فضاهای سبز (پارک ها، میدان ها و باغ های عمومی) — می پردازد. داده ها از طریق تحلیل محتوایی ۳۳ مصوبه شورای اسلامی شهر رشت (۱۳۹۵–۱۴۰۳) و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۸ کارشناس کلیدی از شهرداری، سازمان محیط زیست استان گیلان و دادگاه اداری رشت جمع آوری شد. یافته ها نشان می دهد که شهرداری رشت، علیرغم داشتن قوانین ملی قوی (مانند قانون حفاظت از محیط زیست ۱۳۶۴ و قانون حفاظت از آب های سطحی ۱۳۹۲)، فاقد توانمندی های اجرایی لازم برای اجرای موثر این قوانین است. مهم ترین شکاف های حقوقی شامل: (۱) عدم تعریف «فضای سبز قانونی» در مصوبات محلی، (۲) تداخل اختیارات بین شهرداری و سازمان محیط زیست، (۳) ضعف در اجرای فوری حکم های قضایی علیه ساخت وسازهای غیرمجاز، و (۴) عدم وجود قانون محلی تخصصی برای حفاظت از محیط زیست شهری است. این پژوهش نشان می دهد که بسیاری از تخلفات محیط زیستی نه ناشی از سوءنیت اداری، بلکه نتیجه ابهام قانونی و ناهماهنگی نهادی هستند. بر این اساس، پیشنهاداتی جامع شامل: تدوین «قانون محلی حفاظت از محیط زیست شهری رشت»، ایجاد «واحد حقوقی-محیط زیستی» در شهرداری، ارتباط مستقیم با دادگاه های اداری برای اجرای فوری حکم ها، و مشارکت شهروندی در نظارت بر فضاهای سبز ارائه شده است. این مقاله اولین پژوهش علمی در حوزه حقوق محیط زیست شهری رشت است و می تواند راهنمایی برای اصلاحات قانونگذاری در شهرهای مشابه شمالی باشد.

کلیدواژه ها:

شهرداری رشت ، قوانین محیط زیست شهری ، آب های سطحی ، فضاهای سبز ، قانون محلی ، توانمندی حقوقی ، تداخل اختیارات ، نظارت حقوقی ، اصلاحات محیط زیستی ، حکمرانی شهری