ارزیابی نقش آموزش ترکیبی در توسعه خودتنظیمی یادگیری در دانش آموزان

در دهه های اخیر، تحولات گسترده در فناوری اطلاعات و ارتباطات، نظام های آموزشی را با چالش ها و فرصت های نوینی مواجه ساخته است. یکی از مهم ترین این تحولات، ظهور آموزش ترکیبی به عنوان رویکردی نوین در فرآیند یاددهی-یادگیری است که با تلفیق آموزش حضوری و مجازی، تلاش دارد تا نقاط قوت هر دو شیوه را در جهت ارتقای کیفیت یادگیری به کار گیرد (گودرزی و همکاران، ۱۳۹۹).آموزش ترکیبی با فراهم سازی محیطی منعطف، تعاملی و متناسب با نیازهای فردی یادگیرندگان، بستر مناسبی برای توسعه مهارت های شناختی و فراشناختی از جمله خودتنظیمی یادگیری فراهم می آورد. خودتنظیمی یادگیری به عنوان یکی از مولفه های کلیدی موفقیت تحصیلی، شامل فرآیندهایی نظیر هدف گذاری، برنامه ریزی، نظارت بر عملکرد، ارزیابی پیشرفت و تنظیم راهبردهای یادگیری است (زیمرمن، ۲۰۰۲).پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش ترکیبی بر توسعه خودتنظیمی یادگیری در دانش آموزان دوره متوسطه دوم انجام شد. روش پژوهش، نیمه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پایه دهم یکی از دبیرستان های شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود که از میان آن ها ۶۰ نفر به صورت تصادفی انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل گمارده شدند.گروه آزمایش به مدت هشت هفته تحت آموزش ترکیبی قرار گرفت. این آموزش شامل جلسات حضوری، محتوای چندرسانه ای، فعالیت های آنلاین، تعامل در محیط های یادگیری مجازی و استفاده از سامانه های مدیریت یادگیری (LMS) بود. در مقابل، گروه سنتی حضوری را دریافت کرد که مبتنی بر روش های سخنرانی و انتقال مستقیم مطالب بود (رضایی و احمدی، ۱۴۰۰).برای سنجش میزان خودتنظیمی یادگیری، از پرسشنامه استاندارد پینتریچ و دی گروت (Pintrich & De Groot, ۱۹۹۰)استفاده شد. این ابزار شامل مولفه هایی نظیر راهبردهای شناختی، خودنظارتی، انگیزش درونی و مدیریت منابع بود. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه توسط متخصصان تایید شد و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ ۰/۸۷ محاسبه گردید (صمدی و همکاران، ۱۳۹۸(داده های گردآوری شده با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس (ANCOVA) مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که میانگین نمرات خودتنظیمی یادگیری در گروه آزمایش به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود (F=۱۲.۴۵, p<۰.۰۱). این یافته بیانگر آن است که آموزش ترکیبی تاثیر مثبتی بر ارتقای مهارت های خودتنظیمی دانش آموزان دارد.علاوه بر این، تحلیل مولفه های مختلف خودتنظیمی نشان داد که آموزش ترکیبی بیشترین تاثیر را بر راهبردهای شناختی و خودنظارتی داشته است. این امر نشان می دهد که محیط های یادگیری ترکیبی با فراهم سازی فرصت های بازخورد مستمر، تعامل فعال و دسترسی به منابع متنوع، زمینه ساز تقویت فرآیندهای شناختی و فراشناختی در یادگیرندگان می شوند (موسوی و همکاران، ۱۴۰۲).یافته های این پژوهش با نتایج مطالعات پیشین هم راستا است که بر نقش مثبت آموزش ترکیبی در بهبود عملکرد تحصیلی، افزایش انگیزش و ارتقای مهارت های یادگیری خودتنظیم تاکید دارند (احمدی و نادری، ۱۴۰۱؛ جعفری و همکاران، ۱۴۰۰). این هم راستایی، اعتبار نتایج پژوهش حاضر را تقویت می کند و بر ضرورت توجه به طراحی آموزشی مبتنی بر فناوری تاکید دارد.در مجموع، نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد که آموزش ترکیبی می تواند به عنوان رویکردی موثر در ارتقای خودتنظیمی یادگیری دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد. بر این اساس، پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس و معلمان با بهره گیری از ظرفیت های آموزش ترکیبی، زمینه ساز یادگیری عمیق تر، پایدارتر و خودمحور در دانش آموزان شوند.

کلیدواژه ها:

آموزش ترکیبی ، خودتنظیمی یادگیری ، یادگیری خودمحور ، راهبردهای شناختی ، آموزش مجازی ، دانش آموزان متوسطه ، یادگیری ترکیبی ، فناوری آموزشی ، خودنظارتی ، انگیزش درونی