نقش مرشد در سلوک معنوی از منظر عطار و مولوی با نگاهی تطبیقی به آموزه های قرآنی درباره تعلیم و تربیت

سلوک معنوی در عرفان اسلامی بر محور هدایت و تربیت روحانی شکل می گیرد و حضور مرشد کامل در این مسیر نقشی اساسی دارد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی–تطبیقی، جایگاه مرشد را در دو منظومه عرفانی منطق الطیر عطار و مثنوی معنوی مولوی بررسی می کند و نشان می دهد که هر دو شاعر، تربیت معنوی را فرایندی می دانند که بدون هدایت پیر – که واسطه فیض الهی و بیدارکننده فطرت است به کمال نمی رسد. عطار این حقیقت را در قالب تمثیلی «هدهد» به عنوان راهبر پرندگان در سفر به سوی سیمرغ بازمی نماید و مولوی آن را در چهره «پیر» و «شیخ» که شاگرد را از ظلمات جهل به نور معرفت می رسانند، تبیین می کند. سپس، این دو دیدگاه با آموزه های قرآنی درباره تعلیم، تزکیه و نقش پیامبران در هدایت انسان تطبیق داده شده و روشن می گردد که نقش مرشد در عرفان اسلامی، امتداد زمینی رسالت الهی در عرصه باطن است. نتایج پژوهش نشان می دهد که اگرچه زبان و شیوه بیان عطار و مولوی متفاوت است، اما هر دو بر سه اصل مشترک تاکید دارند: بیدارسازی انسان، پرورش عشق الهی، و هدایت به سوی وحدت وجودی؛ اصولی که ریشه در ساختار تربیتی قرآن دارد و در قالب ادبیات عرفانی جلوه یافته است.

کلیدواژه ها:

عطار نیشابوری ، مولوی ، هدهد ، پیر و مرشد ، سلوک معنوی