فرسودگی تحصیلی در نوجوانی

فرسودگی تحصیلی یکی از مهم ترین چالش های روان شناختی دوران نوجوانی است که در سال های اخیر با افزایش فشارهای آموزشی، رقابت تحصیلی و انتظارات والدین، نمود بیشتری یافته است. این پدیده معمولا شامل سه مولفه اصلی یعنی خستگی هیجانی، بدبینی نسبت به تحصیل، و احساس ناتوانی یا کاهش کارآمدی است. در دوران نوجوانی که فرد در میانه تغییرات زیستی، شناختی و اجتماعی قرار دارد، شدت و تاثیر این مولفه ها می تواند عمیق تر و گسترده تر باشد.پژوهش ها نشان می دهد که فرسودگی تحصیلی نه تنها عملکرد تحصیلی نوجوانان را تحت تاثیر قرار می دهد، بلکه سلامت روان، انگیزش درونی، خودپنداره تحصیلی و کیفیت روابط اجتماعی آنان را نیز کاهش می دهد. عوامل متعددی در شکل گیری این فرسودگی نقش دارند؛ ازجمله فشارهای بیش ازحد خانواده برای موفقیت تحصیلی، رقابت های مدرسه ای، حجم بالای تکالیف، زمان بر بودن کلاس های خصوصی، نبود حمایت عاطفی کافی و سبک های فرزندپروری کنترل گر. افزون بر این، ویژگی های فردی مانند کمال گرایی افراطی، عزت نفس پایین، مهارت های ضعیف مدیریت زمان و نبود استراتژی های مقابله ای موثر نیز خطر بروز فرسودگی را افزایش می دهد.همچنین محیط های آموزشی ناکارآمد—که فاقد تعامل مثبت، بازخورد سازنده و فرصت های رشد فردی هستند—می توانند فرسودگی تحصیلی را تشدید کنند. پیامدهای این وضعیت ممکن است شامل افت تحصیلی، غیبت از مدرسه، دوری از فعالیت های اجتماعی، کاهش رضایت از زندگی و حتی بروز نشانه های افسردگی و اضطراب باشد. به همین دلیل، شناسایی زودهنگام عوامل خطر و اجرای برنامه های پیشگیرانه، آموزش مهارت های مقابله ای، تقویت حمایت خانواده و ارتقای کیفیت ارتباط معلم–دانش آموز از اهمیت ویژه ای برخوردار است.در مجموع، فرسودگی تحصیلی در نوجوانی پدیده ای چندبعدی و پیچیده است که نیازمند همکاری خانواده، مدرسه و متخصصان سلامت روان برای پیشگیری و مداخله موثر است. توجه به نیازهای روانی و اجتماعی نوجوانان، کاهش فشارهای تحصیلی و ایجاد فضای آموزشی حمایتگر می تواند نقش بسزایی در کاهش این فرسودگی و ارتقای سلامت روان و عملکرد تحصیلی نوجوانان داشته باشد.

کلیدواژه ها:

فرسودگی تحصیلی ، نوجوانی ، خستگی هیجانی ، بدبینی تحصیلی ، کاهش کارآمدی ، فشار آموزشی ، سلامت روان