نقش گفت وگوگرایی در تقویت خودمختاری و تفکر انتقادی دانش آموزان ابتدایی

گفت وگوگرایی به مثابه یکی از بنیادهای فلسفی و روان شناختی در یادگیری معنادار، نقشی کلیدی در پرورش خودمختاری (Autonomy) و تفکر انتقادی (Critical Thinking) دانش آموزان ابتدایی دارد. در رویکرد گفت وگوگرایانه، یادگیری نه انتقال یک سویه گزاره ها از معلم به دانش آموز، بلکه فرایندی بین ذهنی، تعاملی و معنا زایانه است که معرفت از خلال گفت وگو، پرسشگری و بازاندیشی مشترک تولید می شود. بر اساس اندیشه های باختین، فرو، دیویی و هابرماس، گفت وگو، بستر ظهور «صدای فردی» در بطن گفتمان جمعی است و همین تجربه، بنیان احساس عاملیت، خودبیانی و در نهایت خودمختاری در کودکان را شکل می دهد.خودمختاری در نظریه خودتعیین گری دسی و رایان، به عنوان یکی از نیازهای بنیادین روان شناختی، هنگامی رشد می یابد که کودک بتواند در محیطی مبتنی بر احترام، اعتماد و شنوایی دوسویه، افکار خود را بیان کند و در تصمیم های یادگیری سهیم باشد. گفت وگوگرایی با فراهم آوردن بستری امن برای بیان تفاوت ها، پرورش گوش دادن همدلانه و وارسی باورها، موجب تقویت شبکه های پیش پیشانی (PFC) در کنترل شناختی، استدلال و خودتنظیمی عاطفی می شود. به ویژه در سال های ابتدایی تحصیل، گفت وگوهای تاملی میان معلم و دانش آموزان، از طریق فعال سازی تفکر فراشناختی و هم تنظیمی اجتماعی هیجانات، زیربنای رشد قضاوت مستقل و منطق اخلاقی را مهیا می کند.از منظر فلسفه آموزش، گفت وگوگرایی با رویکردهای اومانیستی نودینگز (فلسفه مراقبت) و دیویی (یادگیری دموکراتیک) همسوست؛ در هر دو، آموزش فرآیندی اخلاقی و مشارکتی تلقی می شود که در آن «دیگری» شرط ضروری رشد خویشتن است. هم چنین از دیدگاه جامعه شناسی آموزشی، گفت وگو می تواند ابزاری برای برهم زدن بازتولید نابرابری های فرهنگی بوردیویی از طریق به رسمیت شناختن سرمایه های زبانی و فرهنگی متنوع کودکان باشد. در نتیجه، کلاس گفت وگوگرا نه تنها کانون پرورش مهارت های شناختی چون تحلیل، استدلال و نقد است، بلکه میدان تجربه زیسته دموکراسی، هم زیستی و عاملیت جمعی به شمار می آید.در سیاست گذاری آموزشی، نهادینه سازی گفت وگوگرایی مستلزم تحول در فرهنگ مدرسه از انضباط اقتدارگرایانه به فرهنگ یادگیری مشارکتی و معلم-به مثابه تسهیل گر است. این تغییر مستلزم بازنگری در برنامه درسی، تربیت معلم مبتنی بر مهارت های ارتباطی و عاطفی، و طراحی فضاهای یادگیری انعطاف پذیر است که کودکان در آن بتوانند تجربه شنیده شدن و شنیدن متقابل را بیاموزند. در نهایت، گفت وگوگرایی نه صرفا روش تدریس بلکه چارچوبی معرفت شناختی و اخلاقی برای زیستن در مدرسه است که خودمختاری را از سطح رفتاری به لایه های عمیق هویت، انگیزش درونی و تفکر انتقادی پیوند می دهد؛ فرآیندی که کودکان را به شهروندانی آگاه، مسئول و اندیشمند در جامعه دموکراتیک آینده بدل می سازد.

کلیدواژه ها:

گفت وگوگرایی ، خودمختاری ، تفکر انتقادی ، نظریه خودتعیین گری ، یادگیری دموکراتیک ، نودینگز ، دیویی ، باختین ، آموزش ابتدایی ، عاملیت دانش آموز