دو فرهنگ و یک فهم از معماری: تبیین موقعیت معماری و معماران از قرن هفتم تا نهم هجری

پژوهش­ های تاریخ­ معماری عمدتا معطوف به بررسی فرم و متغیرهای مادی موثر بر بناها بوده که باعث شده است زمینه ­های وابسته ای مثل عاملان و متغیرهای غیرمادی موثر بر این بناها از نظر دور بماند. حسب این نقصان، هدف مطالعه حاضر تبیین جایگاه معماری، معماران و نیروهای غیرمادی موثر بر آنها در برهه ­ای از تاریخ اسلام است. با پیش­فرض تفاوت مفهوم گذشته معماری با امروز و جمعی بودن مسیر عمل آن، مبانی نظری تحقیق بر نظریه کنشگر- شبکه، ضمن تطابق مفاهیم آن با آراء اندیشه­ ورزان بازه زمانی تحقیق قرار دارد. نوع پژوهش کیفی و روش آن تفسیری- تاریخی است. متکی به این سامانه نظری و دستگاه روشی و اخذ شواهد از متون تاریخی و در فاصله زمانی قرون هفتم تا نهم هجری، مشخص شد که معماری برای اولین بار در این دوره به عنوان یک دانش مستقل در دستگاه طبقه بندی علوم مطرح و تکامل تعریف آن مرهون فهمی است که از میراث دانشی و نظام دیوانی دوره باستان و به خصوص عهد ساسانی به این دوره زمانی رسیده و متغیرهای غیرمادی مثل دین و جریان تصوف بر شکل کالبدی معماری این دوره و معماران این عصر تا حدی نافذ، اما اثربخشی بانیان و نظام قدرت بر آنها بیشتر بوده است.

کلیدواژه ها:

تاریخ معماری ، معماری ایلخانی-تیموری ، معماری مملوکیان ، دین و معماری ، تصوف و معماری