بررسی نقش میانجی گرانه توکل والدین بر تاب آوری معنوی فرزندان نوجوان

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی و تبیین نقش میانجی گرانه توکل والدین (به عنوان یک استراتژی مقابله ای فعال و سبک فرزندپروری مبتنی بر آرامش وجودی) بر ارتقاء سطح تاب آوری معنوی در فرزندان نوجوان صورت گرفته است. این مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش است که چگونه سازوکار توکل والدین، فراتر از عوامل ژنتیکی و محیطی صرف، به منبعی برای تاب آوری معنوی نسل بعد تبدیل می شود.روش: این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی (نظری) بوده و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی منابع معتبر اسلامی (قرآن، روایات، تفاسیر) و ترکیب نظام مند با نظریات روانشناسی مدرن (نظریه یادگیری اجتماعی بندورا، نظریه دلبستگی بالبی و مدل های مقابله مذهبی پارگامنت) انجام شده است.یافته های نظری: تحلیل ها نشان می دهد که توکل والدین نه به معنای انفعال، بلکه به مثابه یک سبک مقابله ای فعال مثبت (Positive Active Coping) در برابر استرس های زندگی عمل می کند. این سبک مقابله ای، نخست، با کاهش استرس والدگری (Parental Stress) و افزایش حس شایستگی، زمینه ساز ایجاد یک دلبستگی ایمن (Secure Attachment) با محوریت خدا (والدین به عنوان مروج پایگاه ایمن الهی) می شود. ثانیا، بر اساس نظریه یادگیری اجتماعی، نوجوانان با مشاهده و الگوبرداری از حسن ظن و آرامش والدین در مواجهه با بحران ها، یک جهان بینی توکل محور را درونی می کنند. این جهان بینی، در نهایت، به شکل گیری تاب آوری معنوی (Spiritual Resilience) در آن ها متجلی می شود که عمق و پایداری آن فراتر از تاب آوری روان شناختی صرف است.نتیجه گیری: توکل والدین یک متغیر میانجی گر کلیدی در فرآیند انتقال منابع معنوی از نسل قبل به نوجوانان است. این سازه، با فراهم کردن بستر روانی-تربیتی ایمن و آموزش عملی سبک های مقابله ای معنوی، نقش بنیادینی در تجهیز نوجوانان به منابع درونی برای مدیریت بحران های این دوره ایفا می کند. بنابراین، مداخلات تربیتی و مشاوره ای باید بر تقویت توکل فعال در والدین متمرکز شوند.

کلیدواژه ها:

توکل ، تاب آوری معنوی ، نوجوانی ، دلبستگی ایمن ، یادگیری اجتماعی ، سبک مقابله ای فعال ، جهان بینی توکل محور