تحلیل و بررسی نقش هوش هیجانی در موفقیت تحصیلی دانش آموزان مقطع ابتدایی

هوش هیجانی (EQ) به عنوان یکی از عوامل بنیادین در موفقیت تحصیلی دانش آموزان مقطع ابتدایی شناخته می شود و شامل توانایی شناخت، مدیریت و استفاده موثر از هیجانات در موقعیت های مختلف فردی و اجتماعی است. این مقاله با هدف تحلیل و بررسی نقش هوش هیجانی در موفقیت تحصیلی دانش آموزان ابتدایی، ضمن مرور منابع و شواهد پژوهشی داخلی و خارجی، نقش EQ را از زوایای فردی، اجتماعی، مدرسه ای، خانوادگی و فرهنگی مورد بررسی قرار داده است. نتایج نشان می دهد که هوش هیجانی، علاوه بر اینکه توانایی های شناختی و فکری دانش آموزان را تکمیل می کند، به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر کیفیت یادگیری، انگیزه درونی، پشتکار و تاب آوری روانی آنان اثرگذار است. در بعد فردی، خودآگاهی هیجانی و توانایی خودتنظیمی باعث افزایش تمرکز، مدیریت استرس و کنترل تکانه ها شده و زمینه را برای یادگیری موثر فراهم می آورد. در بعد اجتماعی، مهارت های همدلی، همکاری، حل تعارض و تعامل مثبت با همسالان و معلمان، مشارکت فعال در کلاس و ایجاد محیط یادگیری حمایتی را تقویت می کنند و به رشد مهارت های ارتباطی و اجتماعی دانش آموزان کمک می کنند. در سطح مدرسه، ایجاد اقلیم کلاسی مثبت، مشارکت فعال دانش آموزان، استقبال از بازخورد و رعایت نظم و قوانین، همراه با آموزش مستمر مهارت های هیجانی، موجب ارتقای عملکرد تحصیلی و رشد همزمان هوش هیجانی می شود. از سوی دیگر، حمایت عاطفی والدین، الگوسازی هیجانی و هماهنگی خانه و مدرسه نقش کلیدی در شکل گیری امنیت هیجانی، انگیزه و اعتماد به نفس دانش آموزان دارد و زمینه رشد فردی و اجتماعی آنان را فراهم می کند. علاوه بر این، سیاست ها و برنامه های آموزشی و فرهنگی که مهارت های هیجانی را در ساختار مدرسه و برنامه درسی ادغام می کنند، فرصت یادگیری مادام العمر، سلامت روان و رشد همه جانبه را تضمین می کنند. بررسی شواهد پژوهشی نشان می دهد که دانش آموزانی که از سطح بالایی از هوش هیجانی برخوردارند، نه تنها در نمرات تحصیلی و مهارت های علمی موفق تر هستند، بلکه توانایی حل مسئله، تعامل اجتماعی موثر و تاب آوری در برابر چالش ها و فشارهای محیطی را نیز بهتر نشان می دهند. بنابراین، آموزش و تقویت هوش هیجانی در دوره ابتدایی نه تنها عاملی تعیین کننده در موفقیت تحصیلی کوتاه مدت است، بلکه به عنوان یک سرمایه گذاری بلندمدت برای رشد روانی، اجتماعی و یادگیری مادام العمر دانش آموزان مطرح می شود و ضرورت توجه جدی در نظام آموزشی، خانواده و جامعه دارد.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، موفقیت تحصیلی ، دانش آموزان ، مقطع ابتدایی.