تحلیل انتقادی جایگاه عبادت در نظام عقول ده گانه ابن سینا

مسئله عبادت در فلسفه اسلامی، همواره در پرتو مباحثی چون نفس، عقل، و سعادت معنا یافته است. در این میان، ابن سینا با تاسیس نظام عقول ده گانه و تفسیر عقل فعال به عنوان مقصد نهایی حرکت انسانی، خوانشی خاص از عبادت عرضه می کند. هدف این پژوهش، تحلیل جایگاه عبادت در منظومه فکری ابن سینا و نقد آن از منظر فلسفه، کلام و عرفان اسلامی است. پرسش محوری آن است که آیا عبادت در فلسفه ابن سینا، با بنیان های توحیدی و تجربه عبادی مستقیم مطابق است یا در چارچوب عقل گرایی فلسفی، به امری واسطه دار و غیرشهودی فروکاسته شده است؟پژوهش حاضر با روش تحلیلی–توصیفی، و با بهره گیری از منابع اصیل فلسفی، قرآنی و عرفانی، به بررسی مبانی نظری ابن سینا (قاعده الواحد، نظام عقول، جایگاه عقل فعال) پرداخته و مفهوم عبادت را در دستگاه او بازخوانی کرده است. یافته ها نشان می دهد که ابن سینا عبادت را نه برای تقرب وجودی به خداوند، بلکه برای اتصال عقلانی به عقل فعال تفسیر می کند. این تفسیر، با آموزه های وحیانی و عرفانی ناسازگار است؛ چراکه غایت عبادت را از بندگی معبود به ارتباط با مخلوقی مفارق تغییر می دهد. در نتیجه، نگاه ابن سینا به عبادت را می توان عقل گرایانه، اما فاقد عمق توحیدی دانست. مسئله عبادت در فلسفه اسلامی، همواره در پرتو مباحثی چون نفس، عقل، و سعادت معنا یافته است. در این میان، ابن سینا با تاسیس نظام عقول ده گانه و تفسیر عقل فعال به عنوان مقصد نهایی حرکت انسانی، خوانشی خاص از عبادت عرضه می کند. هدف این پژوهش، تحلیل جایگاه عبادت در منظومه فکری ابن سینا و نقد آن از منظر فلسفه، کلام و عرفان اسلامی است. پرسش محوری آن است که آیا عبادت در فلسفه ابن سینا، با بنیان های توحیدی و تجربه عبادی مستقیم مطابق است یا در چارچوب عقل گرایی فلسفی، به امری واسطه دار و غیرشهودی فروکاسته شده است؟پژوهش حاضر با روش تحلیلی–توصیفی، و با بهره گیری از منابع اصیل فلسفی، قرآنی و عرفانی، به بررسی مبانی نظری ابن سینا (قاعده الواحد، نظام عقول، جایگاه عقل فعال) پرداخته و مفهوم عبادت را در دستگاه او بازخوانی کرده است. یافته ها نشان می دهد که ابن سینا عبادت را نه برای تقرب وجودی به خداوند، بلکه برای اتصال عقلانی به عقل فعال تفسیر می کند. این تفسیر، با آموزه های وحیانی و عرفانی ناسازگار است؛ چراکه غایت عبادت را از بندگی معبود به ارتباط با مخلوقی مفارق تغییر می دهد. در نتیجه، نگاه ابن سینا به عبادت را می توان عقل گرایانه، اما فاقد عمق توحیدی دانست.

کلیدواژه ها:

عبادت ، ابن سینا ، عقل فعال ، قاعده الواحد ، نظام عقول ، توحید افعالی