ساختار معرفت شناختی اعتباریات در اندیشه علامه طباطبایی و پیامدهای اجتماعی آن

نظریه اعتباریات در اندیشه علامه طباطبایی، صرفا تمایزی زبانی یا منطقی با ادراکات حقیقی نیست؛ بلکه چارچوبی فلسفی و معرفت شناختی برای تبیین چگونگی پدیدآیی، کارکرد و تحول مفاهیم بنیادینی ارائه می دهد که زندگی ارادی و اجتماعی انسان را سامان می بخشند. این مقاله با تمرکز بر ساختار درونی اعتباریات، به تحلیل شش ویژگی کلیدی و چهار گونه اصلی آن ها می پردازد و نسبت این مفاهیم را با مقولات فلسفی ای همچون فطرت، عقل عملی و قوای فعاله انسانی مورد واکاوی قرار می دهد. یافته ها نشان می دهد که مفاهیم اعتباری، در منظومه فکری علامه طباطبایی، صرفا حاصل اراده ذهنی نیستند، بلکه در فرآیند تعامل میان ضرورت های عینی و سازوکار عقل عملی شکل می گیرند. دوگانگی مفهومی «قبل الاجتماع / بعدالاجتماع» در کنار ویژگی هایی چون ذهنی بودن، تغییرپذیری، آثار خارجی داشتن، و ناتوانی از اثبات برهانی، بستری برای بازاندیشی فلسفی در علوم انسانی مبتنی بر مبانی اسلامی فراهم می سازد. بدین سان، نظریه اعتباریات علامه طباطبایی را می توان کوششی در جهت وحدت بخشی میان ابعاد معرفت شناختی، هستی شناختی و اجتماعی در فهم انسان قلمداد کرد. نظریه اعتباریات در اندیشه علامه طباطبایی، صرفا تمایزی زبانی یا منطقی با ادراکات حقیقی نیست؛ بلکه چارچوبی فلسفی و معرفت شناختی برای تبیین چگونگی پدیدآیی، کارکرد و تحول مفاهیم بنیادینی ارائه می دهد که زندگی ارادی و اجتماعی انسان را سامان می بخشند. این مقاله با تمرکز بر ساختار درونی اعتباریات، به تحلیل شش ویژگی کلیدی و چهار گونه اصلی آن ها می پردازد و نسبت این مفاهیم را با مقولات فلسفی ای همچون فطرت، عقل عملی و قوای فعاله انسانی مورد واکاوی قرار می دهد. یافته ها نشان می دهد که مفاهیم اعتباری، در منظومه فکری علامه طباطبایی، صرفا حاصل اراده ذهنی نیستند، بلکه در فرآیند تعامل میان ضرورت های عینی و سازوکار عقل عملی شکل می گیرند. دوگانگی مفهومی «قبل الاجتماع / بعدالاجتماع» در کنار ویژگی هایی چون ذهنی بودن، تغییرپذیری، آثار خارجی داشتن، و ناتوانی از اثبات برهانی، بستری برای بازاندیشی فلسفی در علوم انسانی مبتنی بر مبانی اسلامی فراهم می سازد. بدین سان، نظریه اعتباریات علامه طباطبایی را می توان کوششی در جهت وحدت بخشی میان ابعاد معرفت شناختی، هستی شناختی و اجتماعی در فهم انسان قلمداد کرد.

کلیدواژه ها:

ادراکات اعتباری ، علامه طباطبایی ، عقل عملی ، معرفت شناسی اجتماعی ، فلسفه اسلامی ، مفاهیم اعتباری