تحلیل تطبیقی مفاهیم حکمت اسلامی در فرم و فضای چهار سبک معماری ایرانی

محله های معماری اسلامی، ایران به عنوان یکی از والاترین جلوه های تمدن و تفکر اسلامی، نه تنها ابزاری برای پاسخگویی به نیازهای عملکردی انسان بوده، بلکه بستری برای تجلی، اندیشه، عرفان و حکمت اسلامی نیز به شمار میرود. در دل عناصر کالبدی چون گنبد، ایوان، شبستان، حیاط مرکزی و مناره، مفاهیمی ژرف از توحید، وحدت در کثرت، تعادل هستی شناختی و ارتباط میان انسان و جهان هستی نهفته است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و به شیوه ای کیفی به بررسی تطبیقی تجلی مفاهیم حکمت اسلامی در چهار سبک شاخص معماری ایرانی اسلامی یعنی خراسانی، رازی، آذری و اصفهانی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که هر یک از این سبک ها با ویژگی های کالبدی خاص تفسیر متفاوتی از مفاهیم حکمی همچون نور، نظم، مراتب هستی و زیبایی قدسی ارائه داده اند. از سادگی و خلوت گزینی سبک خراسانی تا تعادل عقلانی و زیبایی شناسی غنی در سبک اصفهانی می توان سیر تحول مفاهیم حکمی را در تاریخ معماری ایران اسلامی پیگیری کرد. این پژوهش همچنین با بهره گیری از آراء حکمایی چون ابن سینا، سهروردی، ملاصدرا و جوادی آملی، بر پیوند عمیق میان حکمت اسلامی و اصول طراحی معماری تاکید دارد. نتایج تحقیق می تواند در بازآفرینی هویت معماری معاصر ایران بر مبنای حکمت اسلامی موثر واقع شود.

کلیدواژه ها:

حکمت اسلامی ، سبک خراسانی ، سبک رازی ، سبک آذری ، سبک اصفهانی