معناشناسی واژه «تسویل» در قرآن کریم با رویکرد ساختارگرایی

هدف: یکی از واژگان قرآن کریم که در بیان حالات و گرایش­های نفس بیان شده است، واژه «تسویل» است و برخی از مترجمان آن را به تزیین ترجمه کرده اند؛ اما به نظر می رسد که مولفه های معنایی این دو واژه متفاوت است و نمی توان آنها را معادل دقیق یکدیگر دانست. پرسش اصلی تحقیق این است که معنای واژه «تسویل» در ساخنار معنایی قرآن چیست؟ هدف، تبیین تفاوت های معنایی میان این واژه و واژگان جانشین آن در سیاق آیات، با استناد به داده های لغت نامه ای و با رویکردی ساختاری است. روش پژوهش: روش اصلی پژوهش، معناشناسی ساختارگرایانه بر پایه ی روابط جانشینی و همنشینی است. ابتدا با مراجعه به منابع لغوی، معنای اولیه ی «تسویل» به دست آمد. سپس با توجه همزمان به ساختار نحوی و معنایی آیات مشتمل بر واژه «تسویل»، واژگان جانشین و همنشین استخراج گردید. با بررسی ساختاری به همراه توجه به سیاق آیات، معنای «تسویل» در ساختار معنایی قرآن حاصل شد.. یافته ها: در این پژوهش، ابتدا معانی مختلف این واژه در کتب لغت مورد بررسی قرار گرفته و بر این اساس، مفهوم «استرخاء» (سستی و رخوت) به عنوان توضیح مناسب تری برای تسویل، بر مبنای ریشه «سول» انتخاب شده است. تحلیل ساختاری نشان می دهد که «نفس» و «شیطان» در رابطه همنشینی و «املاء» در رابطه اشتدادی با تسویل قرار دارند و «نفس» پر بسامدترین همنشین آن است. همچنین، واژگان «تطویع»، «وسوسه» و «تزیین» در محور جانشینی با تسویل قرار دارند که با تسویل ترادف نسبی داشته  و در میدان معنایی مشترکی قرار می گیرند  که شامل انگیزه بخشی برای انجام عمل نادرست و کاهش مقاومت درونی در برابر آن است. نتیجه گیری: این مطالعه نشان داد که کوچک شمردن گناه و مصیبتی بزرگ و پایین آوردن اهمیت و بزرگی آن در نظر فرد، مولفه معنایی منحصر به فرد تسویل است که آن را از واژگان جانشین خود متمایز می سازد. برابر دانستن تسویل با «تزیین» در برخی تفاسیر و کتب لغت می­تواند تحت تاثیر مفهوم «سول» به معنای حاجت و درخواست باشد.

کلیدواژه ها:

تسویل ، معناشناسی ، معناشناسی ساختارگرا ، روابط جانشینی ، روابط همنشینی