پدیدارشناسی هرمنوتیکی و ایدئولوژی: بازخوانی انتقادی ریکور

این مقاله به بازخوانی انتقادی ایدئولوژی در اندیشه پل ریکور می پردازد و نشان می دهد که چگونه ریکور با عبور از پدیدارشناسی استعلایی هوسرل و با بهره گیری از هرمنوتیک هایدگر و گادامر به همراه روان کاوی فروید، رویکردی ترکیبی و نوآورانه پدید می آورد. این رویکرد به ما امکان می دهد تا ایدئولوژی را نه صرفا به عنوان آگاهی کاذب یا خطای معرفتی، بلکه همچون روایتی فرهنگی، تاریخی و زبانی بفهمیم. هدف این پژوهش، از یک سو، نقد تقلیل گرایی مارکسیستی در مفهوم پردازی ایدئولوژی است که آن را صرفا به تحریف واقعیت و بازتولید روابط سلطه تقلیل می دهد. از سوی دیگر، این مقاله به تبیین کارکردهای ایجابی ایدئولوژی در انسجام اجتماعی، تداوم هویت جمعی و خودفهمی تاریخی می پردازد. روش پژوهش توصیفی تحلیلی است و داده ها بر اساس آثار ریکور و منابع فلسفی معتبر گردآوری و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که پدیدارشناسی هرمنوتیکی با تاکید بر زبان، روایت، ناخودآگاه و تاریخ، چارچوبی جامع برای فهم و نقد همزمان ایدئولوژی فراهم می سازد و امکان مواجهه ای انتقادی و سازنده با این مفهوم را در اختیار می گذارد؛ مواجهه ای که فراتر از تقلیل گرایی های رایج، به پیچیدگی های این پدیده توجه دارد. این مقاله از آراء ریکور برای نقد مفهوم سنتی ایدئولوژی بهره می برد و رویکردی نوآورانه در تحلیل آن ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

پدیدارشناسی ، هرمنوتیک ، پل ریکور ، ایدئولوژی ، آگاهی کاذب ، روایت