نظریه ها و مدلهای هوش و استعداد یابی در کودکان و نوجوانان

این پژوهش با هدف تبیین و ارزیابی انتقادی نظریه ها و مدل های معتبر هوش و استعدادیابی در کودکان و نوجوانان، و با تاکید بر تبیین های چندعاملی از تفاوت های فردی، انجام شده است. مطالعه حاضر از نوع مروری–تحلیلی بوده و با اتکا بر روش تحلیل محتوای نظام مند، منابع نظری و تجربی منتشرشده در حوزه روان شناسی رشد، روان سنجی و علوم اعصاب شناختی را مورد بررسی قرار داده است. نتایج تحلیل نشان می دهد که مدل های تک بعدی توانایی تبیین کامل سازه های هوش و استعداد را ندارند و الگوهای چندسطحی همچون نظریه هوش های چندگانه گاردنر، مدل سلسله مراتبی سه لایه کارول، نظریه هوش سیال و متبلور کتل–هورن، مدل تمایزیافته گانیه، و نظریه سه حلقه ای رنزولی، در کنار رویکردهای مبتنی بر علوم اعصاب و پژوهش های تفاوت های فردی، چارچوب توضیحی جامع تری فراهم می کنند. تحلیل داده ها نشان می دهد که استعدادیابی موثر مستلزم ادغام سنجش های شناختی، هیجانی–اجتماعی، انگیزشی و زمینه ای، و توجه به تعامل پویا میان عوامل زیستی و محیطی در مسیر تحول توانمندی هاست. بر این اساس، اتخاذ رویکردهای تلفیقی و مبتنی بر شواهد در نظام های آموزشی و مشاوره ای، برای افزایش دقت تشخیص و کارآمدی مداخله های پرورش استعداد توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

هوش ، استعدادیابی ، کودکان و نوجوانان ، مدل های چندسطحی ، روان سنجی ، تفاوت های فردی