بهبود سیستم حسابداری شهرداری رشت: طراحی چارچوب یکپارچه مالی مبتنی بر هوش مصنوعی تفسیرپذیر و بلاکچین ساده شده برای ارتقای شفافیت و پاسخگویی

با وجود پتانسیل های اقتصادی گسترده و حجم قابل توجهی از درآمدهای شهری، شهرداری رشت همچنان با چالش های ساختاری در سیستم حسابداری خود مواجه است که منجر به کاهش شفافیت مالی، ضعف در پاسخگویی و افزایش ریسک سوءمدیریت مالی شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی-تحلیلی و با استفاده از روش های تحلیل محتوایی ۲۹ مصوبه مالی شورای اسلامی شهر رشت (۱۳۹۵–۱۴۰۳) و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۷ کارشناس حسابداری، مالی و فناوری اطلاعات شهرداری، به شناسایی چهار شکاف اصلی در سیستم حسابداری این شهرداری می پردازد: (۱) عدم یکپارچه سازی سامانه های مالی، (۲) کمبود شفافیت در گزارش دهی به شهروندان، (۳) اتکا به حسابرسی واکنشی به جای پیشگیرانه، و (۴) عدم بهره گیری از فناوری های نوین مالی مانند هوش مصنوعی و بلاکچین. یافته ها نشان می دهد که شهرداری رشت، با وجود جمع آوری حجم قابل توجهی از داده های تراکنشی دیجیتال، از آن ها به عنوان منبعی برای تحلیل ریسک یا تشخیص زودهنگام تخلفات استفاده نمی کند. بر این اساس، این مقاله یک چارچوب عملیاتی یکپارچه را پیشنهاد می کند که بر سه رکن استوار است: (۱) سامانه یکپارچه حسابداری الکترونیک (ERP شهری)، (۲) مدل XGBoost تفسیرپذیر برای تشخیص هوشمند تخلفات مالی، و (۳) سیستم ثبت مالی باز و قابل ردیابی مبتنی بر بلاکچین ساده شده. این چارچوب نه تنها به کاهش ۵۰–۷۰٪ تخلفات مالی کمک می کند، بلکه زمینه ساز گزارش دهی بلادرنگ به شهروندان، تقویت حسابرسی داخلی و ایجاد اعتماد عمومی می شود. این پژوهش، اولین تلاش سیستماتیک در ایران برای ترکیب فناوری های نوین با اصلاحات حسابداری در یک شهرداری شمالی است و می تواند به عنوان الگویی برای شهرهای مشابه با ویژگی های اقتصادی و جغرافیایی مشابه عمل کند.

کلیدواژه ها:

شهرداری رشت ، سیستم حسابداری ، شفافیت مالی ، پاسخگویی ، هوش مصنوعی تفسیرپذیر ، بلاکچین ساده شده ، XGBoost ، حسابرسی پیشگیرانه ، ERP شهری ، Open Data