ارزیابی تاثیر پروژه های بازسازی خیابان های اصلی بر کاهش ترافیک و آلودگی هوا در شهر اراک (۱۳۹۷–۱۴۰۲): تحلیلی مبتنی بر داده های کمی و زیست محیطی

در دهه اخیر، شهر اراک مانند بسیاری از شهرهای میانی ایران، با چالش های فزاینده ای در حوزه حمل ونقل شهری مواجه بوده است. رشد جمعیت، افزایش ناوگان خودرویی و قدیمی بودن ساختار معابر، منجر به ترافیک شدید، تاخیرهای طولانی و افزایش آلودگی هوا شده است. در پاسخ به این بحران، شهرداری اراک بین سال های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۲، چندین پروژه کلان بازسازی خیابان های اصلی از جمله خیابان های شهدا، امام خمینی، فاطمی و چهارباغ را اجرا کرده است. این پژوهش با هدف ارزیابی تاثیر کمی این پروژه ها بر دو شاخص کلیدی کاهش ترافیک (به عنوان شاخص عملکرد حمل ونقل) و کاهش آلودگی هوا (به عنوان شاخص زیست محیطی) انجام شده است. روش تحقیق کمی-تحلیلی بوده و داده ها از سه منبع اصلی جمع آوری شده اند: (۱) سامانه های نظارتی شهرداری اراک شامل دوربین های ترافیکی و سنسورهای شمارش خودرو، (۲) داده های ماهانه کیفیت هوا از ایستگاه های ثابت سازمان حفاظت محیط زیست استان مرکزی، و (۳) گزارش های پیشرفت کار پروژه های بازسازی. تحلیل داده ها با استفاده از روش های آماری توصیفی و تحلیل روند (Trend Analysis) و همچنین تحلیل همبستگی بین شاخص های ترافیک و غلظت آلاینده ها (PM₁₀، NO₂، CO) انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که پس از اتمام بازسازی خیابان های اصلی، متوسط سرعت حرکت خودروها ۲۸٪ افزایش یافته و زمان سفر در ساعات شلوغ ۲۲٪ کاهش یافته است. همچنین، غلظت ذرات معلق (PM₁₀) در مجاورت این خیابان ها به طور متوسط ۱۹٪ کاهش یافته است. با این حال، این بهبودها تنها در محدوده های بازسازی شده و در طی دو سال اول پس از اجرا پایدار بوده و بدون همراهی با سیاست های ترافیکی هوشمند (مانند مدیریت تقاضا، حمل ونقل عمومی بهبودیافته و الگوهای دسترسی مبتنی بر پیاده رو) اثرات بلندمدت نخواهند داشت. در نتیجه، این پژوهش پیشنهاد می کند که پروژه های بازسازی معابر، تنها به عنوان بخشی از یک سیستم یکپارچه مدیریت حمل ونقل شهری مورد استفاده قرار گیرند و با اقدامات نرم (سیاستی و رفتاری) تلفیق شوند تا به سمت شهری پایدار، کم ترافیک و کم کربن حرکت شود.

کلیدواژه ها:

بازسازی معابر ، ترافیک شهری ، آلودگی هوا ، کیفیت هوا ، PM₁₀ ، شهر اراک ، مدیریت حمل ونقل پایدار ، شهر هوشمند