فراترکیب نگرش جامعه ایرانی به پوشش و حجاب در پژوهش های فرهنگی و اجتماعی

امروزه پوشش و حجاب، آشکارترین نشانه هویتی زن مسلمان در عرصه ملی و بین المللی بوده و به عنوان یک رسانه ارتباطی، نقشی نمادین در عرصه ارتباطات میان فردی برای آن، جایگاهی یافته است. با توجه به اینکه حجاب و پوشش بعد از انقلاب در میان صدر مسائل زنان قرار گرفته، شاهد مطالعات و پژوهش های گسترده کمی و کیفی در این زمینه هستیم. بررسی یکپارچه این پژوهش ها برای به دست آوردن نگرش به وضعیت حجاب و پوشش از طریق مطالعات کیفی هدف پژوهش حاضر است. از این رو با استفاده از روش فراترکیب مطالعات دو دهه اخیر که به نوعی بیانگر نگرش به حجاب و پوشش زنان در جامعه ایران بود، واکاوی گردید. جامعه مورد بررسی مقالات و پایان نامه های نمایه شده در پایگاه های علمی بود. بیش از ۵۰۰ مقاله و ۳۰۰ پایان نامه کارشناسی ارشد و حدود ۱۵ رساله دکتری در این موضوع مطالعه گردید. از این تعداد ۱۷ مقاله، پایان نامه کارشناسی ارشد و رساله دکتری تا سال ۱۴۰۰ که نتایج آن منعکس کننده نگرش به حجاب و پوشش بود، بررسی و کدگذاری شد. مطابق نتایج حاصل، از میان ۱۷۰ واحد معنادار، ۱۶۳ کد محوری استخراج گردید و در یک خوانش رفت وبرگشت مورد مطالعه چندباره قرار گرفت و ۱۶ مقوله به دست آمد. «نارسائی شناختی، سیاست گذاری دوگانه، کنش ناکارآمد» به عنوان عوامل زمینه ای در نگرش به پدیده حجاب و پوشش در تحقیقات به دست آمد. «شعارزدگی، اهرم مقاومت دوگانه، شیءوارگی زن» از عوامل تاثیرگذار و ضرورت «بازنگری تنگناهای قانونی و تغییر شیفت گفتمانی» از مقوله راهبردها به دست آمد. پیامدها و اثراتی چون «چالش های نسلی، تظاهر توسعه یافته، ابزارمندی حجاب، ظهور بدیل های خوانشی، چرخش معنایی، حجاب کارکردی» در سنتز فراترکیب مقالات و پایان نامه های مرتبط، نگرش به مقوله حجاب و پوشش را برساخته کرد.

کلیدواژه ها:

پوشش ، حجاب ، عفاف ، پژوهش های اجتماعی ، جامعه ایرانی.