صورت بندی الگوی تغییرات فرهنگی اجتماعی و پیامدهای آن در قرآن

تغییرات اجتماعی دگرگونی هایی است که با نوعی پیامد اجتماعی همراه بوده و موجب ایجاد تاثیرات منفی یا مثبت در کنش جمعی جامعه شود. الگوی مناسب تغییر اجتماعی باید بتواند سازوکاری جامع را برای تغییر اجتماعی و بهبود فضای سالم تا نیل به تکامل نسبی ارائه دهد. در قرآن این موضوع به مثابه سنتی الهی به طور ضمنی یا صریح مطرح شده و پژوهش حاضر درصدد است ضمن بررسی منظرهای مختلف، الگوی جامعی درباره تغییرات اجتماعی و پیامدهای آن را از آیات قرآن با روش توصیفی تحلیلی و با استناد به منابع مختلف، به ویژه تفاسیر اجتماعی استخراج نماید. این الگو برخلاف الگوها و دیدگاه های یک سو نگر و ثنویت گرا که صرفا به ابعادی از پدیده ها توجه دارند، جهات همه جانبه ای برای حصول به مطلوبیت جامعه را مدنظر قرار داده که در آن پیوند و برهم کنش عمیقی میان تمام عناصر به عنوان شبکه ای منسجم برقرار می باشد. در تغییرات مورد نظر قرآن، کنشگر نه در مواجهه ساختارها، بلکه در تعامل با آن بررسی می شود؛ ذهنیت و عینیت، متلائم با یکدیگر هم جهت بوده، تغییرات دنیوی بدون توجه به فرجام اخروی آن بی معناست و امور انفسی و نیز علم حاصل از آن، هم ردیف امور آفاقی و علم مربوط به آن مورد عنایت است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که قرآن تغییرات را برایندی از عوامل و زمینه های متعدد و نه حسب انگاره های تک عاملی مدنظر دارد. در این عوامل، هدف از تغییر، تکامل انسان، امت و جامعه است که به دو جنبه درونی افراد و جنبه بیرونی آن در قالب اجتماعی توجه شده و تحقق این دگرگونی ها را از دو طریق قابل تحقق می داند؛ یکی از طریق پیامبرˆ، که مسئولیت بیان پیام الهی و هدایت انسان را بر دوش دارد و جامعه را به سوی کمال مطلوب خود سوق می دهد، دیگری از طریق انسانی که از این پیام استقبال می کند و از لحاظ روحی دگرگون می شود.

کلیدواژه ها:

جامعه ، قرآن کریم ، تحولات اجتماعی ، تحولات فرهنگی