تاملات انتقادی اسلامی در ارائه برنامه دوازده قدم معتادان گمنام

بیماری اعتیاد و سوءمصرف مواد مخدر از مهمترین مسائل جوامع بشری است. در سراسر جهان، برنامههای گوناگونی برای کاهش مصرف و درمان این بیماری طراحی و اجرا شده است. یکی از این برنامهها با بیش از دو دهه کاربست نسبتا موفق در ایران، برنامه معتادان گمنام (NA) است. پذیرش و اجرای مراحل دوازدهگانه این برنامه، معتاد عاجز در حال عذاب را به معتاد در حال بهبودی متعهد، مبدل میکند. اگرچه این برنامه چشمانداز زیبایی را متصور میسازد که در آن رهجو به سطح ارتباطی قابل قبولی با خداوند دست یافته و تمام توان خود را صرف تحقق اراده خداوند در زندگی خود میکند، اما به رغم کنترل مصرف مواد مخدر در مراحل اولیه، ممکن است در ادامه تاثیرات ویرانگری بر معرفت و اعتقادات دینی رهجو گذاشته و به وسوسه منجربه مصرف و عود مجدد اعتیاد ختم شود. این عوارض که ریشه در آموزه های اومانیستی و سکولاریستی برنامه دارند، ممکن است رهجو را به فردی بیاعتنا و یا معاند نسبت به ارزشهای اجتماعی و فرهنگ دینی، تبدیل کند. در این راستا، پژوهش حاضر با نگاه مثبت به برنامه دوازدهقدم، بر آن است تا با مداخله در ارائه این برنامه در قالب ارزشهای ایرانی اسلامی، در جهت ثبات قدم رهجویان و ارتقای سطح ارتباط آنان با خداوند و در نتیجه کاهش وسوسه منجربه لغزش، مسیر جدید و آزموده شده ای را فرا روی مخاطبان این برنامه بگشاید. ایده این پژوهش متکی بر تجربه زیسته ده ساله حضور و عضویت در برنامه های مختلف انجمن است. داده های مورد نیاز با روش اسنادی و میدانی گردآوری و با روش تحلیل محتوای کیفی تحلیل شده اند. براساس یافتههای این پژوهش کاربست مفاهیمی مانند خودشناسی، توکل بر خداوند، محاسبه نفس، تسلیم و تواضع در برابر دستورات الهی، مراعات دائمی تقوا، بررسی دقیق حق الناس و تشویق به نشر خوبیها در ارائه این برنامه میتواند بیشترین تاثیر را در ممانعت از لغزش و عود مصرف مواد مخدر و غلطیدن در انحرافات اخلاقی و اعتقادی اعضای این انجمن داشته باشد.

کلیدواژه ها:

انجمن NA ، برنامه دوازدهقدم ، تجربه زیسته ، معتادان گمنام ، ترک اعتیاد ، مواد مخدر