اهمیت شناخت جغرافیای جمعیت

جغرافیای جمعیت یکی از شاخه های اصلی جغرافیای انسانی است که با تمرکز بر بعد فضایی پدیده های دموگرافیک به بررسی این مسئله می پردازد که چگونه محیط طبیعی، ساختارهای اقتصادی، سیاست های حکومتی و ویژگی های فرهنگی در یک مکان خاص، الگوی توزیع و ترکیب جمعیتی آنجا را شکل می دهند. جغرافیای جمعیت دارای یک دیدگاه کلان و جهانی است و به مطالعه توزیع، تراکم، ترکیب و جابه جایی جمعیت در کل سطح زمین شامل: مناطق روستایی، شهری و قاره ای می پردازد. مهم ترین کاربرد جغرافیای جمعیت، فراهم کردن اطلاعات لازم برای برنامه ریزی موثر است و درک پویایی های اجتماعی و سیاسی یک جامعه را فراهم می کند. جغرافیای جمعیت به روشن ساختن رابطه متقابل جمعیت، محیط زیست و اقتصاد کمک می کند و تحلیل تراکم جمعیت در مناطق دارای منابع محدود، از جمله وظایف حیاتی جغرافیای جمعیت است که با هدف پیش بینی فشار جمعیتی بر محیط زیست انجام می گیرد. یکی از حیاتی ترین کارکردهای جغرافیای جمعیت، ارائه پیش بینی های فضایی دقیق از میزان و مکان های رشد آتی جمعیت است که مستقیما در برنامه ریزی بلندمدت زیرساخت های لازم به کار گرفته می شود. از رشته های مرتبط با جغرافیای جمعیت می توان به جغرافیا، جمعیت شناسی، جامعه شناسی و اقتصاد اشاره نمود. ارتباط میان جغرافیای جمعیت و جغرافیا به عنوان رشته مادر، یک پیوند اساسی و جدایی ناپذیر است، زیرا جغرافیا بستر فضایی و ابزارهای تحلیلی لازم برای مطالعه جمعیت را فراهم می کند. ارتباط میان جغرافیای جمعیت و جمعیت شناسی نیز یک رابطه بنیادی و مکمل است و جمعیت شناسی هسته تحلیلی این حوزه را فراهم می کند. ارتباط میان جغرافیای جمعیت و جامعه شناسی یک پیوند ضروری است. جامعه شناسی با تمرکز بر مطالعه ساختارها و روابط اجتماعی، به تبیین عوامل اجتماعی تعیین کننده پدیده های دموگرافیک می پردازد و همچنین ارتباط میان آن با اقتصاد یک پیوند متقابل و تحلیلی است، زیرا نیروهای اقتصادی به عنوان نیروی محرک اصلی، پشت بسیاری از تصمیمات جمعیتی است، در واقع جغرافیای جمعیت از تحلیل های اقتصادی برای درک تاثیر متغیرهای اقتصادی بر توزیع و پویایی فضایی جمعیت استفاده می کند. ارتباط بین جغرافیای جمعیت و برنامه ریزی شهری یک ارتباط حیاتی و مکمل است، چرا که برنامه ریزی برای توسعه و مدیریت فضای شهری مستقیما به درک دقیق از پویایی های جمعیتی وابسته است. ارتباط بین جغرافیای جمعیت با مدیریت شهری یک پیوند مستقیم و عملیاتی است؛ چرا که مدیریت کارآمد شهرها مستلزم درک دقیق از توزیع و پویایی جمعیت در مقیاس محلات است. تفاوت اصلی میان جغرافیای جمعیت و جغرافیای جمعیت شهری در مقیاس فضایی و تمرکز تحلیل است. جغرافیای جمعیت شهری، به عنوان شاخه ای تخصصی در مرز مشترک جغرافیای انسانی و جغرافیای شهری قرار دارد و به طور خاص به تحلیل توزیع نامتوازن، تراکم، جداسازی فضایی و پویایی های جمعیتی درون مرزهای یک شهر واحد یا مناطق شهری مجاور می پردازد. داده های دقیق جمعیتی، که توسط جغرافیای جمعیت شهری فراهم می شود، به طور مستقیم و عملیاتی برای بهینه سازی چندین حوزه حیاتی مدیریت شهری از جمله تخصیص بهینه خدمات اضطراری، مدیریت ترافیک شهری و تنظیم مسیرها و زمان بندی های حمل و نقل عمومی، نگهداری و توسعه ظرفیت زیرساخت ها به کار می رود. به کارگیری این رویکرد داده محور، نهایتا به افزایش کارایی عملیاتی شهر، کاهش هزینه ها از طریق جلوگیری از تحمیل فشار بر سیستم ها و ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان با تضمین دسترسی مطمئن به خدمات ضروری منجر می شود. در این مقاله به روش کتابخانه ای و با استفاده از منابع داخلی و همچنین جستجو در پایگاه های نمایه کننده از جمله ISC, SID, CIVILICA, NOORMAGS به شیوه توصیفی-تحلیلی اهمیت شناخت جغرافیای جمعیت مورد بررسی قرار گرفته است.

کلیدواژه ها:

جغرافیا ، جغرافیای جمعیت ، جغرافیای جمعیت شهری ، پویایی فضایی.