تحلیل مفهوم «دیگری» در خسرو و شیرین نظامی (بر اساس منطق مکالمه ای باختین)

بازشناسی من و جهان ، از طریق دیگری، یکی از مفاهیم بنیادین گفتمان تقابلی غرب را شکل می دهد، چرا که خودی فرضیه خویشتن شناسی آدمی است و عینیت بخشیدن به آن چه در درون خودی وجود دارد، با حضور دیگری تبلور می یابد. از این روست که سپهر اندیشگی «دیگر» در حوزه های جامعه شناسی ، ادبیات ، و فلسفه بسط یافته است . خسرو و شیرین نظامی از منظومه های مهم عاشقانه است که درآن عشق دوسری زن و مرد دیده می شود که می توان آن را بر اساس نظریه منطق مکالمه ای «باختین » و تبیین مفهوم دیگری مورد بررسی قرار داد. گفتگوهای زیاد در منظومه داستانی خسرو و شیرین نظامی، ما را بر آن داشت تا از چشم انداز مفهوم دیگری با روش تحلیل کیفی به این اثر بپردازیم. در این نوشتار، پس از نگاهی اجمالی به سیر فکری- تاریخی مفهوم دیگری، مولفه های مهم نظریه باختین شرح داده می شود. پس از آن کوشیده ­ایم نمودهایی از مفهوم دیگری از منظر منطق مکالمه ای باختین را با تکیه بر گفتگوهای میان شخصیت ها در منظومه خسرو و شیرین نظامی بررسی کنیم. قراین به دست آمده نشان می دهد در منظومه خسرو و شیرین، ۱. مفهوم دوگانه من/ دیگری و چندصدایی در گفتگوهای میان خسرو و شیرین با یک­دیگر و خسرو و شیرین با دیگر شخصیت های داستان، نمود چشمگیری دارد. ۲. این منظومه، داستانی زن محور است و صدای شخصیت های زن در گفتگوها دارای هویت است. ۳. هم­چنین در این داستان، شاهد رابطه من برای دیگری و دیگری برای من هستیم؛ عشق میان خسرو و شیرین مایه رشد و ترقی آن­ها می شود.

کلیدواژه ها:

باختین ، خسرو و شیرین ، دیگری ، چندصدایی ، منطق مکالمه ای