بررسی رعایت شعائر شیعی در زندگی روزمره ی دوره ی صفویه

با تاسیس سلسله ی صفویه، مذهب تشیع در ایران رسمیت یافت. صفویان دریافتند برای تحکیم حکومت و تثبیت مذهب شیعه ی دوازده امامی، باید رعایت آداب و مناسک این مذهب در جامعه و در زندگی روزمره نهادینه شده و حضور مذهب و احکام آن در همه ی امور مردم، مانند برپایی اعیاد و مراسم مذهبی، نماز، خوردن و آشامیدن و ... به روشنی مشاهده شود. برای رسیدن به این اهداف، عالمان شیعی از مناطق عرب نشین به ایران دعوت شدند و سپس با تاسیس مدارس و مراکز دینی و تربیت روحانیان شیعه، جایگاه فقها تقویت گردید. این اقدامات با محوریت علمای شیعه و حمایت حکومت صفوی، در شیعی سازی جامعه و رعایت شعائر شیعی در میان مردم موثر واقع شد. هدف اصلی پژوهش، مطالعه ی رعایت شعائر شیعی در زندگی روزمره ی مردم در دوره ی صفویان است. اهمیت این موضوع از آن جا ناشی می شود که این مناسک و شعائر بر زندگی مردم این سرزمین در آن دوره و ادوار پس از آن، تاثیر زیادی نهاد. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی به دنبال یافتن پاسخ این پرسش هاست که رعایت شعائر شیعی در جامعه ی ایران چگونه بود و حاکمیت صفوی از چه سازوکاری برای گسترش این شعائر استفاده می کرد. در این بررسی درمی یابیم که الزام به اجرای شعائر شیعی با تاکید، دخالت و حمایت حکومت صفویه، ضمن وجوه کارکردی، با ابعاد کژکارکردی و بیکارکردی نیز مواجه بوده است. این شعائر، در تشکیل و تثبیت این حکومت نقش کارکردی، در ترویج خرافات، تقلیل جایگاه دین، مذهب و ائمه(ع) به توجیه کنندگان رفتار حاکمان صفوی نقش کژکارکردی و در وجه بی کارکردی سقوط تدریجی حاکمیت صفوی را به دنبال داشت. یافته های پژوهش روشن می کند در دوره ی حکومت صفویان، از توان و ظرفیت های تبلیغی و ترویجی مانند عالمان مذهبی، زیارتگاه ها، مراسم و سنت های دینی، نهادهای آموزشی، تالیف و تدوین کتاب و ... در جهت نهادینه سازی شعائر شیعی در جامعه ی ایران آن روزگار استفاده شد و به دنبال آن رعایت شعائر شیعی در زندگی مردم نمود پیدا کرد.

کلیدواژه ها:

صفویان ، زندگی روزمره ، شعائر شیعی ، فقها ، مناسبت ها و اعیاد مذهبی