مقایسه تطبیقی مبانی معناشناسی در اخوان المسلمین مصر و وهابیت/ابراهیم عزیزی اصل/سیدابراهیم معصومی/رامین پورسعید

معناشناسی دینی یکی از مهم ترین شاخه های علوم اسلامی برشمرده می­شود که به مطالعه و تحلیل نحوه­ی استنباط معانی و تفسیر متون مقدس می پردازد و نقش تعیین کننده ای در شکل دهی باورها، احکام فقهی و رفتارهای اجتماعی مسلمانان دارد. مسئله­ی اصلی این پژوهش، تحلیل تطبیقی مبانی معناشناسی در دو جریان مهم اسلامی، یعنی اخوان­المسلمین مصر و وهابیت، است که هر کدام با وجود اشتراکات در مبانی سلفی گری، رویکردی متمایز به فهم و تفسیر متون دینی دارند. هدف مطالعه، بررسی و تبیین تفاوت ها و نقاط مشترک این رویکردها در حوزه های تاویل، تمایز میان محکم و متشابه و برداشت حقیقت و مجاز است. این پژوهش با بهره گیری از چارچوب نظری هرمنوتیک تطبیقی و روش تحلیل مستند و انتقادی منابع دست اول و پژوهش­های معاصر انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که رویکرد وهابیت، بر جمود بر ظواهر متون و نفی تاویل استوار گشته و این رویکرد محدودیت هایی در تطبیق دین با شرایط جدید ایجاد کرده است. در مقابل، اخوان­المسلمین با تاکید بر اجتهاد و عقلانیت، رویکردی تطبیقی و بازتر درباره­ی تاویل دارد که امکان سازگاری دین با مقتضیات زمان و مکان را فراهم می آورد. این تفاوت ها در مبانی معناشناسی، پیامدهای عمیقی در مواضع فقهی، سیاسی و اجتماعی هر دو جریان ایجاد کرده است. در نهایت، این تحقیق با ارائه­ی تحلیلی نوآورانه و بومی شده، شکاف های پژوهشی موجود را پر ساخته، زمینه­ی مناسبی برای تعامل و تقریب میان این دو جریان فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

معناشناسی ، اخوان المسلمین ، وهابیت ، تاویل ، تحلیل تطبیقی