اقدام پژوهی: چگونه توانستم همدلی دانش آموزان را در کالس افزایش دهم؟

این پژوهش با هدف اصلی “افزایش مهارت همدلی” در میان دانش آموزان یک کلاس درس و در نتیجه، بهبود فضای روانی و عاطفی حاکم بر آن به اجرا درآمده است. مسئله اساسی که این اقدام پژوهی را ضروری ساخت، مشاهده رفتارهایی نظیر بی تفاوتی نسبت به احساسات دیگران، تمسخر دانش آموزان در هنگام بروز اشتباه، عدم همکاری و حمایت متقابل و شکل گیری گروه های کوچک انحصاری بود که مانع از ایجاد یک محیط آموزشی امن و پویا می شد. این پژوهش از نوع کیفی و بر مبنای چرخه اقدام پژوهی (برنامه ریزی، اجرا، مشاهده، بازاندیشی) طی یک دوره ده هفته ای انجام گرفت.برای گردآوری داده های اولیه (شواهد ۱) به منظور درک عمق مسئله، از ابزارهای ترکیبی شامل چک لیست مشاهده رفتار، آزمون جامعه سنجی (سوسیوگرام) برای تحلیل روابط میان فردی دانش آموزان و مصاحبه های کوتاه و غیررسمی با آنان استفاده شد. تحلیل این شواهد، سطح پایین همدلی، وجود دانش آموزان منزوی و یک جو رقابتی ناسالم را به وضوح نشان داد.بر این اساس، مجموعه ای از راهکارهای آموزشی فعال و دانش آموزمحور طراحی و اجرا گردید: ۱) برگزاری هفتگی «حلقه های همدلی» با محوریت خوانش و تحلیل داستان هایی با مضامین عاطفی و اخلاقی؛ ۲) به کارگیری تکنیک «ایفای نقش» برای تمرین عملی درک احساسات دیگران و واکنش مناسب در موقعیت های شبیه سازی شده؛ و ۳) راه اندازی «صندوق پستی همدلی» به منظور تشویق و مستندسازی رفتارهای همدلانه در کلاس. پس از اجرای مداخلات، داده های ثانویه (شواهد ۲) با استفاده از همان ابزارهای مرحله اول جمع آوری شد. مقایسه و تحلیل شواهد ۱ و ۲، بیانگر موفقیت چشمگیر راهکارها بود. نتایج نشان داد که میزان رفتارهای حمایتی و همدلانه افزایش یافته، موارد تمسخر و بی تفاوتی به شدت کاهش پیدا کرده و نمودار جامعه سنجی ثانویه، از روابط میان فردی گسترده تر و کاهش تعداد دانش آموزان منزوی حکایت داشت. این پژوهش تایید می کند که همدلی، مهارتی آموختنی است و می توان با استفاده از روش های خلاقانه و تعاملی، به ویژه با بهره گیری از ظرفیت های ادبیات و هنرهای نمایشی، آن را در دانش آموزان پرورش داد و به ایجاد یک محیط آموزشی مثبت و حمایت گر کمک شایانی نمود.