آموزش و پرورش و کارکردهای اجتماعی آن در ایران: بررسی تاریخی از مشروطه تا امروز

این پژوهش با هدف بررسی مبانی نظری و تحلیل یافته های مرتبط با آموزش و پرورش ایران انجام شده است. در بخش مبانی نظری، رویکردهای کارکردگرایی، انتقادی، اکولوژیکی نهادی و تطبیقی تاریخی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که آموزش و پرورش ایران نهادی چندوجهی است که همزمان دو نقش متناقض ایفا کرده است: از یک سو، مطابق با دیدگاه کارکردگرایی، ابزاری برای انسجام اجتماعی و انتقال ارزش های فرهنگی و دینی بوده است؛ و از سوی دیگر، بر اساس رویکرد انتقادی، به دلیل تمرکزگرایی و نابرابری های ساختاری، در بازتولید فاصله های اجتماعی نقش داشته است. یافته های پژوهش همچنین نشان داد که ضعف ارتباط میان آموزش و بازار کار، اقتباس مستقیم از الگوهای غربی بدون توجه به شرایط بومی، و کیفیت پایین مدارس در مناطق محروم، از جمله چالش های نهادی و ساختاری این نظام هستند. در مقابل، تجربه های موفق جهانی و مطالعات تطبیقی بیانگر اهمیت تلفیق نوآوری نهادی با توجه به فرهنگ بومی است. در نتیجه، اصلاح نظام آموزشی ایران نیازمند تلفیق رویکردهای نظری، کاهش تمرکزگرایی، توجه به عدالت آموزشی، نوآوری نهادی و طراحی برنامه های متناسب با شرایط فرهنگی و اجتماعی کشور است. چنین اصلاحاتی می تواند زمینه ساز تحقق عدالت آموزشی، توسعه پایدار و ارتقای سرمایه اجتماعی در ایران شود.

کلیدواژه ها:

آموزش و پرورش ایران ، کارکردگرایی ، رویکرد انتقادی ، نوآوری نهادی ، نابرابری آموزشی ، عدالت آموزشی