نقش تقوا در شکل گیری شخصیت دینی با تاکید بر آیات اخلاقی و نهج البلاغه

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش تقوا در شکل گیری شخصیت دینی، با تاکید بر آیات اخلاقی قرآن کریم و بیانات امیرالمومنین علی علیه السلام در نهج البلاغه انجام شده است. تقوا به عنوان یک سازه بنیادین اخلاق اسلامی، نه تنها در مقام عمل، بلکه در مقام تربیت نفس، مدیریت انگیزه ها و تنظیم رفتارهای فردی و اجتماعی جایگاه محوری دارد. در قرآن کریم، تقوا شرط هدایت، کمال، تزکیه و رشد شخصیت معرفی شده و آیات اخلاقی به ویژه در حوزه کنترل نفس، صدق، عدالت، صبر و مسئولیت پذیری، فرآیند تحقق شخصیت دینی را بر محور تقوا ترسیم می کنند. همچنین تحلیل محتوا و مضامین اخلاقی نهج البلاغه نشان می دهد که امام علی علیه السلام تقوا را سپر معرفتی، محافظ اراده، معیار رشد روحی و زیربنای عمل صالح می داند و از آن به عنوان «دوای دل ها»، «چراغ هدایت» و «برترین زاد» یاد می کند. روش این پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای است. یافته ها نشان می دهد که تقوا از طریق ایجاد خودنظارتی درونی، تعدیل امیال، تقویت باورهای توحیدی، و تثبیت رفتارهای اخلاقی، نقش تعیین کننده ای در شکل دهی به شخصیت دینی دارد. همچنین پیوند میان آیات اخلاقی و آموزه های نهج البلاغه نشان می دهد که شخصیت دینی در اندیشه اسلامی، محصول تعامل سه مولفه است: بینش توحیدی، گرایش اخلاقی و رفتار تقوایی. در نهایت، نتیجه گیری پژوهش بیان می کند که تقوا نه تنها یک فضیلت فردی، بلکه ساختار هویت ساز و شخصیت ساز در نظام تربیتی قرآن و نهج البلاغه است.

کلیدواژه ها:

تقوا ، شخصیت دینی ، آیات اخلاقی ، نهج البلاغه ، تربیت اسلامی