نقش مشارکتهای مردمی و روانشناسی بحران در حفظ انسجام اجتماعی طی جنگ ۱۲ روزه ایران

در ساختار جنگهای هیبریدی مدرن، تخریب عملکردی جامعه هدف تنها از مسیر حملات فیزیکی یا سایبری حاصل نمی شود، بلکه از طریق اعمال فشار روانی، تضعیف پیوست اجتماعی و اخلال در انسجام روان شناختی جمعی نیز دنبال می گردد. جنگ ۱۲ روزه اخیر علیه ایران نمونه ای بارز از ترکیب هم زمان حملات سخت افزاری و نفوذ نرم افزاری بود که علاوه بر هدف گیری زیرساخت های حیاتی، موجب بروز اختلالات روانی در مقیاس اجتماعی، تشدید نااطمینانی عمومی و تسریع فرایندهای واگرایی نهادی گردید. پژوهش حاضر با تکیه بر رهیافت تحلیل کیفی اکتشافی به واکاوی عملکرد سامانه های اجتماعی روانی در حفظ همبستگی اجتماعی در بستر بحران می پردازد. داده های پژوهش از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با مدیران، بحران روانشناسان بالینی، مسئولان نهادهای داوطلب و تحلیل محتوای رسانه های محلی گردآوری شده و با استفاده از روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) پردازش گردیده اند. چارچوب نظری تحقیق، مبتنی بر مدل ترکیبی «تاب آوری روان اجتماعی شهری» است که مولفه هایی چون انسجام افقی، روایت های مقاومتی، حمایت روانی جمعی و حافظه اجتماعی را به مثابه مکانیزم های نرم بازدارنده مورد بررسی قرار می دهد. یافته های تحقیق نشان می دهد که فعال سازی شبکه های داوطلبانه مبتنی بر اعتماد، پیشینه ای ایجاد فضاهای اجتماعی مشارکت محور با بار احساسی مشترک و مداخله بهنگام روان شناسان بحران در تثبیت روان جمعی نقش موثری در کنترل اثرات القایی جنگ روانی ایفا کرده اند. همچنین طراحی و اجرای کمپین های رسانه ای هدفمند با محوریت امیدسازی و برجسته سازی پیوندهای اجتماعی مانع از استقرار پایدار اختلال روانی جمعی گردیده است. این مقاله، در پی ارائه یک مدل مفهومی-کاربردی برای ارتقاء انسجام اجتماعی در سناریوهای امنیتی بحرانی آینده است که در سه لایه نهادی، اجتماعی و روان شناختی قابلیت پیاده سازی دارد و می تواند به عنوان ابزار مکمل در راهبردهای دفاع غیرعامل نرم تلقی شود.

کلیدواژه ها:

جنگ هیبریدی ، انسجام اجتماعی ، مشارکتهای مردمی ، تاب آوری روان اجتماعی ، مداخلات داوطلبانه